NGV-Geonieuws 142 artikel 861

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 November 2007, jaargang 9 nr. 11 artikel 861

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 142! Op de huidige pagina is alleen artikel 861 te lezen.

<< Vorig artikel: 860 | Volgend artikel: 862 >>

861 Herkomst van asteroïde die insloeg op K/T-grens achterhaald
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Astronomie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De grens tussen Krijt en Tertiair heeft, sinds de theorie van de inslag van een grote asteroïde werd gelanceerd, nog meer aandacht gekregen dan hij al had omdat toen ook de dinosauriërs uitstierven. Het hemellichaam dat de aarde toen - zo’n 65 miljoen jaar geleden - trof, moet zo’n 10 km in doorsnede zijn geweest. Het leidde tot een massauitsterving; overigens niet de grootste die we kennen (Perm/Trias), maar wel van een uitzonderlijke categorie: astronomen schatten dat ons zonnestelsel bij zijn 225 miljoen jaar durende baan om ons melkwegstelsel gemiddeld zo’n 2 vergelijkbare inslagen te verwerken krijgt.


De 'voorouder’ van de asteroïde Baptista wordt bij een botsting in fragmenten opgesplitst

De mogelijkheid van een grote inslag wordt, hoe onwaarschijnlijk ook, door steeds meer mensen gevreesd en politici hebben zelfs tal van onderzoeken gestart naar de kans op zo’n inslag, naar de eventuele gevolgen daarvan, en naar mogelijke maatregelen om zo’n inslag te voorkomen. Onderdeel van dergelijk onderzoek is het vaststellen waar de eventuele brokstukken die de baan van ons zonnestelsel benaderen vandaan komen. Daarvoor zijn tal van asteroïden aan een nadere beschouwing onderworpen. Een van de uitkomsten van die analyses is dat de herkomst van het brokstuk dat de aarde op de K/T-grens trof, nu met redelijke waarschijnlijkheid bekend is geworden. De ingeslagen asteroïde zou een fragment zijn van een veel groter hemellichaam, waarvan de al langer bekende asteroïde Baptistina een ander fragment is. Hoe een en ander zich afspeelde is op basis van diverse waarnemingen en numerieke simulaties uitgezocht door een Amerikaans/Tsjechisch onderzoeksteam.

De asteroïde die Baptistina en andere brokstukken (inclusief het brokstuk dat de aarde trof) opleverde, moet een koolstofhoudend chondriet zijn geweest met een doorsnede in de orde van 170 km. Deze grote asteroïde bevond zich aan de binnenzijde van de grote gordel van asteroïden in ons zonnestelsel toen hij werd getroffen door een andere asteroïde, waarvan de doorsnede zo’n 60 km moet hebben bedragen. Deze inslag was catastrofaal en leidde ertoe dat de 'moederasteroïde’ in een groot aantal fragmenten uit elkaar viel. De meeste van deze fragmenten, waartoe ook Baptistina behoort, vormen nu nog steeds een duidelijke 'familie’, die eenzelfde baan vormen en die een soort cluster vormen. Volgens de uitgevoerde modellering moet deze familie aanvankelijk zo’n 300 fragmenten hebben geteld met een doorsnede elk van meer dan 10 km, en zelfs 140.000 met een doorsnede van meer dan 1 km. Deze fragmenten werden in hun omloop om de zon nu weer eens sterk verhit (als ze dicht bij de zon kwamen), dan weer aan de kosmische koude blootgesteld (als ze ver van de zon verwijderd waren). Dat leidde ertoe dat sommige zelf ook weer in stukken uiteenvielen. Dat gebeurde ook met Baptistina, zo’n 140-180 miljoen jaar geleden.


Inslag op de K/T-grens (tekening Don Davis, SwRI)


Effect van de K/T-inslag op de aarde


De honderdduizenden fragmenten van de familie raakten geleidelijk, ook door botsingen, minder sterk aan elkaar gebonden, en zo’n 20% van de grote fragmenten vond zelfs een geheel eigen weg, soms daarbij de grote asteroïdengordel verlatend. Zo raakten er sommigen in een baan die de aardbaan kruist. Hoewel dat niet noodzakelijk ooit tot een botsing leidt, is inmiddels zo’n 2% daarvan op aarde ingeslagen of in de dampkring verbrand, wat een significant deel (mogelijk zo’n 20%) van de inslagen op aarde inhoudt. Uiteraard kreeg ook onze maan zijn deel te verwerken. Omdat inslagkraters daar nauwelijks door verwering of erosie worden aangetast, leveren ze een goed beeld wat er gebeurde. Zo blijkt de Baptistinafamilie gedurende de laatste 100-150 miljoen jaar veel inslagen op de maan te hebben veroorzaakt, met een duidelijke piek omstreeks 100 miljoen jaar geleden.

Vanaf 100 miljoen jaar geleden nam de inslagfrequentie door brokstukken van de Baptistinafamilie duidelijk af. Geochemisch onderzoek van materiaal uit de Chicxulubkrater, die algemeen wordt geacht te zijn gevormd door de inslag op de K/T-grens, wijst uit dat de daar ingeslagen asteroïde met meer dan 90% zekerheid ook tot de Baptistinafamilie behoorde.

Referenties:
  • Bottke, W.F., Vokrouhlický & Nesvorný, D., 2007. An asteroid breakup 160 Myr ago as the probable source of the K/T impactor. Nature 449, p. 48-53.
  • Claeys, Ph. & Goderis, S., 2007. Lethal billiards. Nature 449, p. 30-31.
  • Kerr, R.A., 2007. A big splat in the asteroid belt doomed Earth’s dinosaurs. Science 317, p. 1310.

Southwest Research Institute (SwRI), San Antonio, TX (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl