NGV-Geonieuws 142 artikel 865

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 November 2007, jaargang 9 nr. 11 artikel 865

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 142! Op de huidige pagina is alleen artikel 865 te lezen.

<< Vorig artikel: 864 | Volgend artikel: 866 >>

865 Vrije vaart 'om de noord' bijzonder (maar niet uniek)
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Dat de ijsbedekking in de Noordelijke IJszee gedurende de laatste jaren afneemt, is duidelijk. Minder duidelijk is waardoor dat komt. Inmiddels is immers gebleken dat er geen sprake is van doorgaande opwarming van de aarde: de gemiddelde temperatuur is nu lager dan tien jaar geleden. De oorzaak moet dan ook worden gezocht in veranderend warmtetransport vanaf de tropische gebieden naar de polen. Dat kan zowel aan atmosferische als aan oceanische circulatiepatronen liggen(of aan een combinatie daarvan).


satellietopname (16 september 2007) met de duidelijk zichtbare
open wateren tussen de Atlantische en de Stille Oceaan

Wat de oorzaak ook moge zijn, de ijsbedekking in de Noordelijke IJszee neemt 's-zomers altijd af ten opzichte van de winter, maar in de afgelopen 25 jaar is de omvang van de ijsbedekking in de zomer steeds verder afgenomen, waarbij minima in september optreden. Tot nu toe werd de geringste omvang in september gemeten in 2005, toen de ijsbedekking maar zo'n driekwart was van het gemiddelde in de 25 jaar daarvoor. Dit jaar is het record echter gebroken, en niet zo'n beetje ook: in september was de ijsbedekking niet veel meer dan de helft van het gemiddelde in de afgelopen 25 jaar.


Detail van de doorvaartroute op 15 september 2007

De ijsbedekking was dit jaar zelfs zo gering dat het mogelijk bleek vanuit de Atlantische Oceaan langs het noorden van Canada naar de Stille Oceaan te varen. Deze doortocht 'om de noord' heeft veel aandacht in de media gekregen, die daarbij ook berichtten dat het voor het eerst in de geschiedenis was dat dit kon. Dat werd aangevoerd als een nieuw bewijs dat de aarde steeds verder opwarmt. Het bericht is echter onjuist: niet wat betreft de tocht die schepen langs Noord-Canada konden volbrengen (de door de Nederlanders in vroegere tijden gezochte doorgang 'om de noord' van de Atlantische Oceaan langs Siberië naar de Stille Oceaan bleek overigens nog onmogelijk), maar wel wat betreft het unieke karakter. Zowel in het begin als in het midden van de vorige eeuw werd dat 'kunstje' namelijk ook al vertoond.


De minimale omvang van het ijs in 2005 en 2007, en de gemiddelde uitbreiding in de 25 jaar ervoor

In augustus 1905 reisde de bekende poolreiziger met het schip Gjøa af vanuit Gjøahaven (nu Gjoa Haven) om, na een reis van tweeëneenhalf jaar aan de westzijde van Canada aan te komen. Het was - zoals al uit de benodigde tijd blijkt - een tocht vol barre hindernissen, die tweemaal overwintering nodig maakte en die de bemanning vaak tot wanhoop bracht. Toen Amundsen, na zijn tocht door het dichte ijs, een schip aan de andere kant tegenkwam, schreef hij in zijn dagboek: De noordwestelijke doortocht was voltooid. Mijn jongensdroom - hij was toen uitgekomen. Ik kreeg een vreemd gevoel in mijn keel; ik was wat gespannen en oververmoeid - dat was mijn zwakte - maar ik kreeg tranen in mijn ogen. In juni 1940 voer het schip St. Roch (van de Royal Canadian Mounted Police) vanuit Vancouver in omgekeerde richting (iets noordelijker dan Amundsen had gedaan) en kwam na 86 dagen aan de oostkust aan.


De omvang van de ijsbedekking op de Noordelijke IJszee door de tijd

Er is wel opgemerkt dat beide succesvolle tochten wel erg lang duurden en dat ze met veel meer ijs te maken hadden dan de schepen die de doorvaart dit jaar met succes voltooiden. Daar staat echter tegenover dat de schepen vroeger veel langzamer waren, en dus per definitie nog onderweg waren toen het ijs nog niet (en niet meer) zijn minimale omvang had. Ook beschikten de schepen vroeger niet over satellietbeelden waarmee de meest ijsvrije doorgangen konden worden gezocht.

De nu volbrachte tochten 'om de noord' mogen dan ook niet als uniek worden omschreven en zeker niet als argument worden gebruikt dat de opwarming van de aarde doorzet. Het blijft echter een bijzondere situatie, die voor aardwetenschappers vooral van belang is vanwege de vragen die hij opwerpt met betrekking tot de veranderende mechanismen die een rol spelen bij het warmtetransport van tropen naar de polen.

Referenties:
  • Cressey, D., 2007. Arctic melt opens Northwest passage. Nature 449, p. 267.
  • Loon, A.J. van, 2007. Explorers' challenge sunk by Arctic warming. Nature 450, p. 161.

Foto's: NASA Earth Observatory - Natural Hazards.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl