NGV-Geonieuws 143 artikel 872

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 December 2007, jaargang 9 nr. 12 artikel 872

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 143! Op de huidige pagina is alleen artikel 872 te lezen.

<< Vorig artikel: 871 | Volgend artikel: 873 >>

872 Homo sapiens zocht al vroeg de kust op
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Archeologie ! Klik hier voor alle artikelen over Olie, Gas & Mijnbouw !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Prehistorische mensen die zo'n 164.000 jaar geleden langs de kust van Zuid-Afrika woonden gebruikten al - veel eerder dan tot nu toe werd aangenomen - complexe stenen werktuigen om zeedieren te 'oogsten'. Ook gebruikten ze pigmenten voor symbolische activiteiten. Dat blijkt uit onderzoek door een multinationaal onderzoeksteam onder leiding van de paleoanthropoloog Curtis Marean van de Universiteit van Arizona. Volgens de onderzoekers breidden de mensen ter plaatse toen hun voedsel uit met schaaldieren en andere dieren uit zee, mogelijk omdat hun andere voedselbronnen te schaars werden.


Een van de 57 stenen met krassen die door Mid-Pleistocene mensen zouden zijn gemaakt en voorzien van rood pigment met symbolische betekenis

Tegelijk met deze verandering in het eetpatroon trad er een heel ander sociaal verschijnsel op, namelijk het gebruik van pigmenten, die waarschijnlijk gebruikt werden om bepaalde voorwerpen (er werden in totaal 54 bekraste stenen met pigment gevonden) een symbolische betekenis te geven. Het is het eerste goed gedocumenteerde gebruik van pigment uit de prehistorie. Eveneens tegelijk begonnen de mensen stukken steen te bewerken tot mesachtige voorwerpen van minder dan een centimeter breed en 4 cm lang; deze voorwerpen werden overigens waarschijnlijk gebruikt als speer- of pijlpunt. Dit type bewerking blijkt dus al bijna 100.000 jaar eerder te hebben plaatsgevonden dan voor Zuid-Afrika tot nu toe bekend was. Het zoeken naar de juiste stenen om deze 'mesjes' om te vormen, kan als een extreem vroege vorm van mijnbouw worden beschouwd.


Onderzoek in grot 13B bij Pinnacle Point

Zowel genetisch als archeologisch materiaal wijst erop dat Homo sapiens 200.000-100.000 jaar geleden ontstond. Archeologische vindplaatsen uit dat tijdsinterval zijn in Afrika echter schaars. Het is dan ook zeer moeilijk om vast te stellen waar in Afrika die evolutie plaatsvond. Dat wordt ook nog eens bemoeilijkt door het feit dat er van 195.000 tot 125.000 jaar geleden een ijstijd optrad (ons Saalien), en dat Afrika toen een zo droog klimaat had dat het merendeels woestijn was. Het vergaren van voedsel moet voor de toenmalige bewoners dus een groot probleem hebben gevormd, en volgens de huidige kennis zagen de mensen slechts op vijf of zes plaatsen in Afrika kans om te overleven. En daarvan was de huidige Kaap de Goede Hoop, bij Pinnacle Point.


Restant van een schelpdier dat zich aan de walvis had vastgehecht, getuigt dat de huid van een walvis naar grot 13B is meegenomen

Kustgebieden waren in de vroege geschiedenis van de mens en zijn voorouders niet geliefd: miljoenen jaren lang verkozen ze het binnenland, waar ze landplanten en landdieren als voedsel gebruikten. Tot nu toe werd gedacht dat de mens zich pas omstreeks 125.000 jaar geleden in Afrika ook langs de kust vestigde, maar uit het huidige onderzoek blijkt dat dus al 40.000 jaar eerder het geval te zijn geweest.


Onderzoeksleider Curtis Manean in grot 13B

Veel materiaal is gevonden in grot 13B bij Pinnacle Point. De vondsten wijzen er op dat de mensen zelfs aangespoelde walvissen aten; daarvan getuigen de restanten in de grot van schelpdieren die zich aan de huid van de walvissen hadden vastgehecht. De mensen moeten de walvissen op het strand in stukken hebben gesneden om de (bruikbare) huid en het vlees mee nar de grot te nemen.

Referenties:
  • Gibbons, A., 2007. Coastal artifacts suggest early beginnings for modern behavior. Science 318, p. 377.
  • Marean, C.W., Bar/Matthews, M., Bernatchez, J., Fisher, E., Goldberg, P., Herries, A.I.R., Jacobs, Z., Jerardino, A., Karkanas, P., Minichillo, T., Nilssen, P.J., Thompson, E., Watts, I. _ Williams, H.M., 2007. Early human use of marine resources and pigment in South Africa during the Middle Pleistocene. Nature 449, p. 905-908.
  • McBrearty, S. & Stringer, Chr., 2007. The coast in colour. Nature 449, p. 793-794.

Foto Marean (Mossel Bay Archaeology Project) ter beschikking gesteld door Arizona State University, Tempe, AZ (Verenigde Staten van Amerika); overige foto's (South African Coast Paleoclimate, Paleoenvironment, Paleoecology, Paleoanthropology Project, Arizona State University) ter beschikking gesteld door de National Science Foundation (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl