NGV-Geonieuws 143 artikel 875

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


11 December 2007, jaargang 9 nr. 12 artikel 875

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 143! Op de huidige pagina is alleen artikel 875 te lezen.

<< Vorig artikel: 874 | Volgend artikel: 876 >>

875 Kwallen zijn meer dan 500 miljoen jaar oud
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Dieren zonder harde bestanddelen hebben weinig kans om te fossiliseren. Onder bijzondere omstandigheden kan dat echter wel, en er waren al fossiele kwallen bekend van zo'n 300 miljoen jaar oud. Nu zijn er echter diverse exemplaren van ruim 500 miljoen jaar (Midden-Cambrium) aangetroffen in Marjum-Formatie in de Amerikaanse staat Utah. Daarmee behoren ook kwallen nu tot de taxa waarvan bekend is dat ze al kort na de Vroeg-Cambrische explosie van nieuwe levensvormen zijn ontstaan. De goede preservatie van de in Utah gevonden fossielen is te danken aan het feit dat de dieren niet ingebed zijn geraakt in grof strandzand, maar in mudstones ('versteende' klei) die in lagen voorkomen die afwisselen met kalksteenlagen. Dit pakket, waaruit ook andere fossielen zonder harde bestanddelen bekend zijn (evenals trilobieten), werd afgezet op een licht hellende zeebodem beneden het niveau dat - zelfs bij storm - nog bereikt kon worden door golven. Daardoor vond er nauwelijks of geen erosie plaats. Op de modderige bodem lieten de kwallen een soort vlies achter dat hun uitwendige vorm weerspiegelt.


Zijaanzicht van een fossiele kwal behorende
tot de Narcomedusae


Recente vertegenwoordiger
(Cunina sp.)van de Narcomedusae


De gevonden fossielen bestaan voor het merendeel uit wat onduidelijke, min of meer ronde structuren, maar er zijn ook exemplaren bij die een duidelijke klokvorm hebben, tentakels, afdrukken van de spieren en (waarschijnlijk) de gonaden (de geslachtsorganen van deze dieren). Op basis daarvan is het mogelijk om de fossielen te determineren als Cnidaria (neteldieren); ze kunnen zelfs direct worden vergeleken met recente ordes en families.


Onderaanzicht van een fossiele kwal die waarschijnlijk behoort tot
de Semaeostomeae

Nog belangrijker is echter dat de vondsten ook meer inzicht verschaffen in de wijze waarop binnen korte tijd veel soorten ontstonden bij de Cambrische explosie (ca. 540 miljoen jaar geleden). De nieuw ontdekte fossielen laten namelijk, in tegenstelling tot het overgrote merendeel van fossielen van dieren zonder in- of uitwendig skelet, zoveel details zien dat daaruit kan worden opgemaakt dat de complexiteit in soorten van de moderne kwallen al in het Midden-Cambrium ontstond en dat die complexiteit ook heel snel moet zijn ontstaan, óf dat de kwallen nog eerder tot ontwikkeling kwamen dan op basis van de nieuwe vondsten kan worden vastgesteld.


Zijaanzicht van een fossiele kwal
behorend tot de Coronatae


Zijaanzicht van een fossiele kwal
behorend tot de Cubuzoa


Vergelijking met moderne kwallen wijst erop dat de fossiele exemplaren behoorden tot de klassen van de Hydrozoa (en daarbinnen tot de familie van de Narcomedusae), de Scyphozoa (en daarbinnen tot de ordes van de Semaeostomeae en de Coronatae) en (waarschijnlijk) de Cubuzoa.

Referenties:
  • Cartwright, P., Halgedahl, S.J., Hendricks, J.,R., Jarrard, R.D., Marques, A.C., Collins, A.G. & Lieberman, B.S., 2007. Exceptionally preserved jellyfishes from the Middle Cambrian. PloS One 2 e1121, 7 pp.

Foto's (met interpretatie) uit het aangehaalde artikel. Foto van de recente Cunina sp. (© K. Raskoff) welwillend ter beschikking gesteld door Bruce Lieberman, Department of Geology, University of Kansas, Lawrence, KS (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl