NGV-Geonieuws 143 artikel 876

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 December 2007, jaargang 9 nr. 12 artikel 876

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 143! Op de huidige pagina is alleen artikel 876 te lezen.

<< Vorig artikel: 875 | Volgend artikel: 877 >>

876 Kaak ontdekt van mogelijk laatste gezamenlijke voorouder van mensen en mensapen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

In Kenya zijn een 9,8-9,88 miljoen jaar oude kaak van ca. 10 cm en 11 tanden ontdekt van een nieuwe primaat die door de onderzoekers wordt beschouwd als waarschijnlijk de laatste gezamenlijke voorouder van de mens en de mensapen (waartoe de chimpansees, de orang-oetans en de gorilla's behoren). De vondst werd gedaan in een lahar-afzetting (vulkanische modderstroom) in het gebied van Nakali, aan de oostrand van de Grote Riftvallei.


Type-exemplaar van de kaak van Nakalipithecus nakayamai (foto Y. Kunimatsu).
Met dank aan het Nationaal Museum van Kenya.

De tanden zijn zo afwijkend van die van andere primaten dat ze van een tot nu toe onbekend geslacht (genus) afkomstig moeten zijn. Het dier waarvan de kaak en tanden afkomstig zijn, heeft daarom een eigen geslachts- en soortnaam gekregen (Nakalipithecus nakayamai). Het wordt beschouwd als een hominide (waartoe, naast de mensapen, ook menselijke voorouders zoals Australopithecus behoren). De tanden zijn bedekt met een dikke laag email (dentine), en de kauwvlakken zijn laag en groot. Dit wijst erop dat de aap, naast fruit, vooral harde voorwerpen zoals noten en/of zaden at.


De vindplaats van de kaak (foto Y. Kunimatsu).

De nieuwe soort (ook een nieuw geslacht) moet een lengte hebben gehad die het midden houdt tussen die van een vrouwtjesgorilla en een vrouwtjesorang-oetan. Volgens de onderzoekers kan de nieuwe soort worden beschouwd als een soort die in de evolutie zeer dicht moet hebben gestaan bij de 'missing link' tussen de primaten en de hominiden. Op basis van het gevonden materiaal - dat afkomstig is uit een uitgegraven kuil van slechts 10-20 m2 - is dat echter nog niet met volledige zekerheid vast te stellen. Daarom willen de onderzoekers in dezelfde afzetting nog een aantal sleuven graven in de hoop op aanvullend materiaal (het is niet onwaarschijnlijk dat het individu waarvan nu de restanten gevonden zijn leefde binnen een groep; de andere individuen van die groep zijn mogelijk ook door de modderstroom verrast). Daarbij hopen ze ook botten te vinden van onder de nek; dergelijke botten kunnen namelijk meer inzicht geven in de wijze waarop een primaat zich voortbeweegt.


Luchtfoto van het gebied bij Nakali waar de kaak werd gevonden (foto Y. Sawada).

De vondst ondersteunt de hypothese dat de evolutie waaruit de mens ontstond, volledig in Afrika plaatsvond. Die hypothese is steeds moeilijk te toetsen geweest omdat er zo weinig fossielen van primaten zijn gevonden die dateren van 13 tot 9 miljoen jaar geleden. Juist vanwege het zeer geringe aantal van die vondsten doken er de laatste tijd steeds meer hypotheses op dat de gezamenlijke voorouder van mens en mensapen ongeveer 20 miljoen jaar geleden uit Afrika wegtrok naar AziŽ en Europa, en dat de zich uit die voorouder ontwikkelde hominiden veel later weer naar Afrika waren teruggekeerd. Een dergelijke ontwikkeling werd ondersteund door de vondst van een 8-9 miljoen jaar oude hominide in Griekenland en Turkije, die Ouranopithecus macedoniensis is genoemd. De hypothese van een vroeg vertrek uit en latere terugkeer naar Afrika lijkt nu echter niet waarschijnlijk meer, al zullen er gedurende het Mioceen al wel apen naar Europa en AziŽ zijn uitgeweken. Zo konden de orang-oetans in zuidoost-AziŽ tot ontwikkeling komen.

Referenties:
  • Kunimatsu, Y., Nakatsukasa, M., Sawada, Y., Sakai, T., Hyodo, M., Hyodo, H., Itaya, T., Nakaya, H., Saegusa, H., Mazurier, A., Saneyoshi, M., Tsujokawa, H., Yamamoto, A. & Mbua, E., 2007. A new Late Miocene great ape from Kenya and its implications for the origins of African great apes and humans. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States 104, p. 19220-19225.

Fotoís welwillend ter beschikking gesteld door Yutaka Kunimatsu, Primate Research Institute, Kyoto University, Kyoto (Japan).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl