NGV-Geonieuws 143 artikel 878

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


21 December 2007, jaargang 9 nr. 12 artikel 878

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 143! Op de huidige pagina is alleen artikel 878 te lezen.

<< Vorig artikel: 877 | Volgend artikel: 879 >>

878 Vulkanisme doet zeeniveau eerst stijgen, dan dalen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Oceanografie ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat ! Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Vulkanisme heeft grote invloed op het klimaat. Zo blijkt de invloed van een enkele grote vulkaanuitbarsting gelijk aan die van El Niño, de periodiek terugkerende oceanische stroming waaraan veel direct met het klimaat samenhangende verschijnselen (heftige regenval of juist droogte; mislukte oogsten) worden toegeschreven. Ook nemen alle veelgebruikte klimaatmodellen aan dat grote vulkaanuitbarstingen invloed hebben op het zeeniveau, in de vorm van een zeespiegeldaling. Die aanname blijkt in essentie onjuist, hoewel het waar is dat grote uitbarstingen invloed op het zeeniveau hebben. Die invloed is echter juist tegengesteld aan wat tot nu toe werd aangenomen, want het blijkt dat de zeespiegel in het jaar na een grote uitbarsting juist stijgt.


Stroompjes beginnen zich in te snijden in de as van de Pinatubo
(foto Chris Newhall, US Geological Survey)

De nieuwe inzichten zijn gebaseerd op onderzoek van de gevolgen voor het zeeniveau van de 5 grootste vulkaanuitbarstingen van de laatste decennia, waaronder die van de Pinatubo. Dergelijk onderzoek is zeer lastig, omdat het zeeniveau moeilijk te duiden is. Voor het onderzoek is daarom een werkwijze gekozen die lokale uitzonderlijke situaties en al dan niet van de meetapparatuur afhankelijke foutieve metingen uitsloot. Dat gebeurde door de maandelijks gemiddelde waarden te nemen van 830 meetstations die over de hele wereld verspreid liggen. Door de veranderingen in het zo vastgestelde gemiddelde zeeniveau voor en na grote vulkanische uitbarstingen statistisch vast te stellen, konden de onderzoekers nagaan of er inderdaad een verband bestaat tussen dergelijke uitbarstingen en het zeeniveau.


Uitbarsting van de Pinatubo in 1991, gezien vanaf vliegbasis Clark
(foto Richard Hoblitt, US Geological Survey)

Dat verband bleek inderdaad te bestaan, en het bleek zelfs zo duidelijk dat er geen sprake van toeval kan zijn. Het gevonden verband is dat de zeespiegel in het eerste jaar na een grote vulkanische uitbarsting 6-12 mm stijgt, en dat de zeespiegel in de 2-3 jaar na de uitbarsting dan weer daalt. Deze daling van de zeespiegel is sterker dan de stijging in het eerste jaar, zodat de zeespiegel 2-3 jaar na de uitbarsting 4-10 mm lager staat dan de zeespiegel voor de uitbarsting.


Meer in de caldera van de Pinatubo
(foto Willie Scott, US Geological Survey)

De onderzoekers verklaren deze zeespiegelfluctuaties door (1) de uitstoting door de vulkaan van aerosolen tot in de stratosfeer, (2) reflectie van het zonlicht door deze aerosolen, waardoor de zonneinstraling vermindert en de temperatuur op aarde daalt, (3) afname van de verdamping uit de oceanen vanwege de afgenomen temperatuur van het oppervlaktewater, en (4) minder neerslag op het land - en dus ook minder afvoer van rivierwater naar zee - door de afgenomen verdamping van zeewater.


Door as van de Pinatubo instabiel geworden DC10
(foto R.L. Rieger, US Navy)

Voor het zeeniveau heeft dit de volgende opeenvolgende consequenties: (1) minder verdamping van zeewater verstoort de balans tussen toevoer van water naar en afvoer van water vanuit de zee, waardoor de zeespiegel eerst stijgt, en (2) een verdichting (inkrimping) van het zeewater door de afnemende temperatuur en dus een daling van de zeespiegel daarna.

Referenties:
  • Grinsted, A., Moore, J.C. & Jevrejeva, S., 2007. Observational evidence for volcanic impact on sea level and the global water cycle. Proceedings of the National Academy of Sciences the United States of America 104, 19730-19734.

Foto’s welwillend ter beschikking gesteld door Aslak Grinsted, Arctic Centre, University of Lapland, Rovaniemi (Finland).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl