NGV-Geonieuws 144 artikel 881

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Januari 2008, jaargang 10 nr. 1 artikel 881

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 144! Op de huidige pagina is alleen artikel 881 te lezen.

<< Vorig artikel: 880 | Volgend artikel: 882 >>

881 Neanderthaler groeide sneller op dan huidige mens
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Uit onderzoek van tanden blijkt dat een Neanderthaler (Homo sapiens neanderthalensis) die omstreeks 100.000 jaar geleden in het huidige BelgiŽ woonde, zich veel sneller ontwikkelde dan de huidige mens (Homo sapiens sapiens). De onderzochte tanden, die afkomstig zijn van een kind, vertonen zowel aan de buitenzijde als inwendig groeilijnen die daarop wijzen.


Fossiele kaken van even oude kinderen van Homo sapiens (boven)
en Homo neanderthalensis (onder).

De tijdsduur waarbinnen de fossiele tanden bleven groeien, was in bijna alle gevallen korter dan de tijd waarin dat bij de huidige mens het geval is. Hierdoor was het gebit van de Neanderthalers waarschijnlijk veel eerder geheel ontwikkeld dan nu - of bij onze minder oude voorvaderen - het geval is. Waarschijnlijk is dat niet het gevolg van een snelle ontwikkeling van het gebit bij de Neanderthalers, maar van een langzame ontwikkeling bij de huidige mens. Onderzoekers zijn al geruime tijd geleden, op geheel andere gronden, tot de conclusie gekomen dat de huidige mens het enige dier is waarbij de ontwikkeling van het kind zolang duurt dat er sprake is van een aparte 'teenagerfase'. We groeien niet alleen tweemaal zo langzaam op als apen, maar ook tweemaal zo langzaam als voorgangers (zoals Australopithecus) die 2-4 miljoen jaar geleden leefden. Mogelijk hangt de verlengde jeugd samen met de langere tijd die nodig is om de hersenen te laten volgroeien, waardoor onder meer de mogelijkheden tot leren en sociaal gedrag gemakkelijker worden.


Opvallende groeilijnen (paarse en groene pijlen)
weerspiegelen moeilijke omstandigheden tijdens de groei.

Het onderzoeksteam heeft, nadat jaren lang gewacht was op toestemming, een kies uit de bovenkaak destructief mogen onderzoeken. Hierbij werd onder meer een plakje uitgezaagd dat microscopisch kon worden bekeken. Tanden bevatten groeilijnen van diverse ordes; zo is blootstelling aan moeilijke omstandigheden in het groeipatroon terug te vinden. Maar ook dagelijkse groeilijnen zijn terug te vinden, waardoor de duur van de groei van de tanden heel nauwkeurig is vast te stellen. In dit geval kon zo worden vastgesteld dat het om de kies van een 8-jarig kind ging, om precies te zijn een kind dat stierf toen het 2939 dagen oud was. Op deze leeftijd zijn kinderen van de huidige mens gewoonlijk nog aan het wisselen. Het Neanderthalkind had meer definitieve tanden dan zijn huidige leeftijdgenoten, en ook waren die al verder ontwikkeld. Deze bevinding is nogal verrassend, want eerdere onderzoeken leken aan te geven dat Neanderthalers zich niet significant sneller ontwikkelden dan de huidige mens.


Groeilijnen (schuin) binnenin de Neandertal-tand (links) en aan het buitenoppervlak (horizontaal, rechts).

Referenties:
  • Smith, T.M., Tousaint, M., Reid, D.J., Oleiniczak, A.J. & Hublin, J.-J., 2007. Rapid dental development in a Middle Paleolithic Belgian Neanderthal. Proceedings of the Academy of Sciences of the United States 104, p. 20220-20225.

Foto's welwillend ter beschikking gesteld door Tanya Smith, Department of Human Evolution, Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology, Deutscher Platz 6, D-04103 Leipzig (Duitsland).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl