NGV-Geonieuws 144 artikel 882

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


2 Januari 2008, jaargang 10 nr. 1 artikel 882

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 144! Op de huidige pagina is alleen artikel 882 te lezen.

<< Vorig artikel: 881 | Volgend artikel: 883 >>

882 Fossiele voedselketen van vertebraten ontdekt
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Voor het eerst is een steen met fossielfragmenten ontdekt waaruit een voedselketen kan worden gereconstrueerd die drie stappen met vertebraten omvat: het gaat om de haai Triodus sessili die een amfibie at dat zelf een vis (Acanthodus browni) had opgesoupeerd. De kans dat de maaginhoud van een gewerveld dier bewaard blijft is gering omdat de agressieve maagzuren het voedsel gewoonlijk zo snel verteren dat er niets meer van over is wanneer het dier overlijdt. De kans dat het voedsel nog herkenbaar bewaard is gebleven in de maag van een dier dat zelf weer door (gefossiliseerd) dier is verorberd, is daarom extreem klein. De betrokken onderzoekers hebben dan ook aanwijzingen dat er geen sprake van is dat de haai op normale wijze is gestorven; hij zou, zeer kort nadat hij het amfibie had verslonden, bedekt zijn geraakt door een sedimentmassa die onder water van een helling afgleed.


De haai Triodus sessili at een amfibie dat de vis Acanthodes browni had gegeten

Het 'eten en gegeten worden' speelde zich zoín 290 miljoen jaar geleden (Laat-Trias) in de ondiepe kustwateren van een zoetwatermeer in het Saar-Nahe Bekken (zuidwest Duitsland). Het meer was een restant van een vroegere zeearm die echter al miljoenen jaren eerder was afgesloten van de zee. De fauna had zich aan die veranderde omstandigheden aangepast. De haai was, evenals zijn voorvaderen uit het Perm, klein van stuk: ca. 50 cm. Deze kleine haaien lagen in hinderlaag op hun prooi te wachten, waarna ze hun prooi van achteren benaderden en in zín geheel inslikten. Het gevonden fossiel komt daarmee overeen: het amfibie ligt met zijn staart het diepst in het darmkanaal van de haai, en met zijn kop het minst ver. Dat de gevonden visrestanten het maal van het amfibie voorstellen, blijkt uit hun positie die geheel binnen de huidplaten van het amfibie liggen (daarom kan de vis niet een eerdere prooi van de haai zijn geweest); bovendien liggen de visrestanten precies waar het - niet-gefossiliseerde - spijsverteringsorgaan van het amfibie moet hebben gelegen. De vis moet al enigszins verteerd zijn geweest, gezien de positie van de graten die iets uit elkaar gevallen zijn.


Het gesteentefragment met de fossiele resten waaruit de voedselketen werd gereconstrueerd

Paleontologisch is de fossiele haai interessant omdat er momenteel geen zoetwaterhaaien meer voorkomen, al zijn er nog wel enkele nauwe verwanten die wel het grootste deel van hun leven in zoetwater doorbrengen. Overigens kunnen ook de moderne haaien wel enige tijd in zoet water leven, zoals blijkt uit het feit dat ze soms een eind een rivier opzwemmen. Dat doen ze echter altijd voor slechts beperkte tijd. Van de huidige haaien is overigens niet bekend dat ze amfibieŽn eten, zelfs niet in de tropen waar veel grote amfibieŽn langs en in de meren en rivieren leven die de haaien soms opzwemmen.

Het amfibie dat de vis at en dat zelf weer door de haai werd verslonden heeft iets weg van een krokodil (krokodillen bestonden echter destijds nog niet). Het behoorde tot de temnospondyle amfibieŽn, een groep met korte poten, lange snuit, grote tanden en een lange staart die ze als roer gebruikten. Samen met de haaien behoorden deze amfibieŽn destijds tot de grote roofdieren, die aan de top van de voedselketen stonden.

Referenties:
  • Kriwet, J., Witzmann, F., Klug, S. & Heidtke, U.H.J., 2008. First direct evidence of a vertebrate three-level trophic chan in the fosil record. Proceedings of the Royal Society B 275, doi 10.1098/rspb.2007.1170.

Illustraties: Museum fŁr Naturkunde Berlin.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl