NGV-Geonieuws 144 artikel 889

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


26 Januari 2008, jaargang 10 nr. 1 artikel 889

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 144! Op de huidige pagina is alleen artikel 889 te lezen.

<< Vorig artikel: 888 | Volgend artikel: 890 >>

889 Eerste zonnevlek van nieuwe zonnecyclus waargenomen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Astronomie ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De zon vertoont variaties in activiteit volgens een (ongeveer) 11-jarige cyclus. De mate van zonneactiviteit wordt bepaald door het aantal en de grootte van de zonnevlekken die op het naar de aarde toegewende halfrond van de zon zichtbaar zijn. De zonnevlekken zijn gebieden met en hoge magnetische intensiteit, waarvandaan enorme hoeveelheden hete massa de ruimte in worden geslingerd. Het gaat daarbij om zulke grote hoeveelheden energie dat de verschillen in zonneactiviteit goed op aarde merkbaar zijn. Dat komt onder meer tot uiting in de gemiddelde zomer- en wintertemperatuur op aarde. Volgens tal van deskundigen is de zonneactiviteit ook medeverantwoordelijk voor klimaatfluctuaties. Dat zou komen doordat de zonneactiviteit niet in elke cyclus even groot is.

Momenteel zitten we op het einde van zonnecyclus 23. Deze cyclus bereikte een hoogtepunt in 2000-2002, en moet daarom langzamerhand eindigen. Astronomen houden de zon daarom al sinds eind 2007 nauwkeurig in de gaten, om te zien of er een nieuwe cyclus begint. Op 4 januari is het eerste teken van de nieuwe zonnecyclus nu ontdekt in de vorm van een nieuwe zonnevlek. Die duurde slechts twee dagen, en was bovendien klein (relatief gezien dan altijd, want de doorsnede ervan was net zo groot als de doorsnede van de aarde!), en hij werd als het ware verre overschaduwd door de veel talrijkere zonnevlekken die nog deel uitmaken van zonnecyclus 23.


Terwijl zonnecyclus 23 afloopt, is de eerste zonnevlek van cyclus 24 al zichtbaar (boven); dat het gaat om een zonnevlek uit de nieuwe cyclus blijkt uit de altijd optredende verplaatsing van concentraties van zonnevlekken in de loop van een cyclus (midden). De omvang van het totale gebied met zonnevlekken verschilt per cyclus (onder)

Hoe weten de astronomen nu dat de zonnevlek die van 4 tot 6 januari duurde (en die het nummer 10980 heeft gekregen) geen onderdeel uitmaakt van cyclus 23 maar behoort tot cyclus 24? Daarvoor zijn twee gegevens van belang. De eerste is dat noord- en zuidpool van vlek 10980 precies tegengesteld zijn aan die van de overige vlekken. Uit de reeks van waarnemingen (van 23 eerdere cycli) is bekend dat bij iedere nieuwe cyclus de zonnevlekken magnetisch tegengesteld zijn aan die van de cyclus ervoor. Het tweede argument is dat bij een nieuwe cyclus de eerste zonnevlekken relatief ver van de zonneevenaar liggen (zowel op het noordelijk als op het zuidelijk halfrond van de zon), en dat de daarna gevormde vlekken geleidelijk (gemiddeld) steeds dichter bij de evenaar komen te liggen (zie de figuren).

Hoe intens de nieuwe zonnecyclus zal zijn, is niet te voorspellen. Omdat er tot nu toe pas 23 volledige cyclus in detail zijn bestudeerd, is zelfs niet te zeggen of er een patroon in zit. De grootste intensiteit gedurende de tot nu toe bestudeerde cycli vond plaats in cyclus 19, die in 1954 begon en in 1957 zijn hoogtepunt beleefde; tijdens die cyclus werden 201 zonnevlekken waargenomen. Hoe meer zonnevlekken er zijn, hoe groter de kans is op 'zonnestorm', een vorm van sterke zonnewind. Zonnestorm kan elektronische systemen verstoren, en vormt daarmee een gevaar voor communicatiesystemen, scheepvaart, satellieten, etc. Ook kan hevige zonnewind echter het optreden van noorder- en zuiderlicht bevorderen. Zoals hiervoor al gesteld, staat vooralsnog echter ter discussie in hoeverre de mate van zonneactiviteit gedurende een cyclus het klimaat op aarde kan beïnvloeden.

Referenties:
  • Anonymus, 2008. The dawn of a new solar cycle. htpp://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages.php3?img_id=17895.

Foto’s: NASA Earth Observatory.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl