NGV-Geonieuws 145 artikel 893

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


5 Februari 2008, jaargang 10 nr. 2 artikel 893

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 145! Op de huidige pagina is alleen artikel 893 te lezen.

<< Vorig artikel: 892 | Volgend artikel: 894 >>

893 Levermossen ouder (en eerder geëvolueerd) dan gedacht
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De levermossen (Hepaticae) vormen samen met de bladmossen (Musci) de mossen (Bryophyta). Ze zijn klein en eenvoudig gebouwd, en komen momenteel vooral voor op vochtige plaatsen. Ze worden beschouwd als de oudste groep van op het land onder vochtige of natte omstandigheden levende embryofyten die uit de algen zijn voortgekomen. Levermossen waren al bekend vanaf het Laat-Devoon, maar fossiele exemplaren uit het Paleozoïcum zijn betrekkelijk zeldzaam. Dat wordt geweten aan het feit dat deze plantjes geen harde bestanddelen bevatten en daarom moeilijk fossiliseren.


Handstuk met Metzgeriothallus sharonae (en enkele ostracoden)

Nu zijn er twee plaatsen in het oosten van New York gevonden waar fossiele levermossen in tamelijk grote getale voorkomen in de schalies van de zogeheten Catskill Delta, die in het Midden- en Laat-Devoon werd opgebouwd. De delta is complex van opbouw, en de fossiele levermossen zijn aangetroffen in donkergrijze tot zwarte schalies die in het deltaïsche pakket als dunne lenzen voorkomen. Het gaat waarschijnlijk om delen van de delta die als meren of wellicht estuariene gebieden tussen de oeverwallen van de grote rivierarmen voorkwamen. Er moet, gezien de donkere kleur, weinig of geen zuurstof aanwezig zijn geweest. Dat verklaart waarom de levermossen niet wegrotten, maar onveranderd door nieuw sediment bedekt konden worden.


Dunne afdruk ('film') met parenchym-cellen

In deze donkere lenzen komen verkoolde resten voor van een nieuwe soort levermos: Metzgeriothallus sharonae. De gesteenten stammen uit het laatste deel (Givetien) van het Midden-Devoon, en daarmee zijn deze fossielen nu de oudst bekende vertegenwoordigers van de levermossen. Door compactie en de sterke mate van verkoling (tot antracietniveau) zijn details met het blote oog nauwelijks waar te nemen, en ook fotografisch niet of nauwelijks in enig detail vast te leggen. Door speciale technieken toe te passen, onder meer het vervaardigen van een zeer dun laagje ('film'), bleken de onderzoekers echter toch in staat om zelfs zeer kleine details zichtbaar te maken. Daardoor bleek het zelfs mogelijk om vast te stellen dat ze tot het taxon van de Jungermanniopsida behoren en daarbinnen weer tot de Metzgeriales.


De groeve Bates Hollow vormt een van de twee plaatsen
waar de oudste levermossen zijn aangetroffen

Dit laatste is interessant in verband met de reconstructie van de evolutionaire ontwikkeling van de levermossen. Die reconstructie berustte tot nu toe op DNA-analyse van chloroplast van recente vertegenwoordigers. Op basis daarvan werd tot nu toe gedacht dat de diversificatie van de levermossen tot Jungermanniopsida en Marchantiopsida plaatsvond in het Laat-Devoon, en dat de opsplitsing tussen Metzgeriidae en Jungermanniidae plaatsvond in het Laat-Carboon. Nu blijkt dat beide ontwikkelingen zich al in het laatste deel van het Midden-Devoon heeft afgespeeld. Dit past in het beeld dat tegenwoordig uit veel studies naar voren komt: de op DNA gebaseerde reconstructies van evolutionaire ontwikkelingen geven vaak te geringe ouderdommen voor het moment van opsplitsing in twee takken.

Referenties:
  • VanAller Hernick, L., Lanting, E. & Bartowski, K.E., 2008. Earth’s oldest liverworths - Metzgeriothallus sharonae sp. nov. from the Middle Devonian (Givetian) of Eastern New York, USA. Review of Palaeobotany and Palynology 148, p. 154-162.

Foto’s welwillend ter beschikking gesteld door Linda Hernick, New York State Museum, New York, NY (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl