NGV-Geonieuws 145 artikel 894

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


9 Februari 2008, jaargang 10 nr. 2 artikel 894

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 145! Op de huidige pagina is alleen artikel 894 te lezen.

<< Vorig artikel: 893 | Volgend artikel: 895 >>

894 'Superbroeikas' tijdens Krijt kende grote ijskappen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie ! Klik hier voor alle artikelen over Oceanografie ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Hoge temperaturen hoeven niet per definitie te leiden tot het afsmelten van de grote landijskappen. Dat blijkt uit een studie van 91 miljoen jaar oude mariene microfossielen. Gedurende het Turoon (93,5-89,3 miljoen jaar geleden was het zeer warm op aarde, en zo’n 91 miljoen jaar geleden werd een hoogtepunt bereikt (het Thermisch Maximum van het Krijt). De temperatuur van het oppervlaktewater van de tropische oceanen was toen 35-37 °C, ongeveer 10 °C meer dan nu. Er was daarom sprake van wat deskundigen een 'superbroeikas' noemen.


De onderzochte foraminiferen betroffen onder meer Marginotruncana sinuosa (A, B) en Whiteinella baltica (C, D). Schaalbalkjes 50 micron

Het idee dat er destijds geen ijskappen bestonden, moet nu echter worden herzien. Analyse van de verhouding tussen de stabiele zuurstofisotopen in de kalkschaaltjes van foraminferen wijst er namelijk op dat die verhouding gedurende het Turoon veranderde in het zeewater. De bestudeerde foraminiferen vertegenwoordigen deels bodembewoners, deels soorten die in het oppervlaktewater leefden. De veranderende verhouding van de zuurstofisotopen in het zeewater kan alleen afdoende worden verklaard door aan te nemen dat veel water dat door verdamping aan het zeewater werd onttrokken (en dat relatief veel 'lichte' zuurstofisotopen bevatte, niet meer - direct of indirect - naar zee terugkeerde. Dat kan alleen een gevolg zijn van het vasthouden van het water op het land, en dat kan alleen in de vorm van een ijskap. Een tweede geochemische onderzoeksmethode leverde dezelfde conclusie op.


Geochemische gegevens van de forams, waaruit groei en afsmelten van ijskappen in het Krijt worden afgeleid

De onderzoekers komen op grond van hun analyses tot de conclusie dat er gedurende ca. 200.000 jaar een ijskap moet hebben bestaan waarvan de omvang ongeveer half zo groot was als de huidige ijskap op Antarctica. Ze wijzen er daarbij op dat de ijskap niet alleen heeft bestaan tijdens de hoge temperaturen die destijds op aarde heersten, maar dat ze tijdens de 'superbroeikas' ook zijn aangegroeid. Dat sluit nauw aan bij eerdere studies in Rusland en in de Amerikaanse staat New Jersey, die er al op wezen dat de zeespiegel gedurende de tijdspanne dat de ijskap aangegroeid moet zijn, ook daalde; die zeespiegeldaling was zelfs aanzienlijk: 25-40 m.


Temperaturen van het oppervlaktewater in de oceanen zoals afgeleid uit de verhouding tusen zuurstofisotopen in foraminiferen

Waar de ijskappen tijdens het Thermisch Maximum van het Krijt lagen, is met het uitgevoerde onderzoek niet vast te stellen. Evenmin is duidelijk hoe het mogelijk is dat de ijskappen bij zulke hoge temperaturen konden ontstaan en konden groeien. Mogelijk speelden koele zomers en hoge bergtoppen (waarschijnlijk op Antarctica) een rol. Hoe het ook zij, de huidige klimaatmodellen die ervan uitgaan dat een stijging van de temperatuur op aarde onvermijdelijk leidt tot het afsmelten van de grote ijskappen, en daarmee tot een stijging van de zeespiegel, zullen in dat opzicht moeten worden herzien.


Onderzoeksleider André Bornemann

Referenties:
  • Bornemann, A., Norris, R.D., Friedrich, O., Beckmann, B., Schouten, S., Sinninghe Damsté, J.S., Vogel, J., Hofmann, P. & Wagner, Th., 2008. Isotopic evidence for glaciation during the Cretaceous supergreenhouse. Science 319, p. 189-192.
  • Kerr, R.A., 2008. More climate wackiness in the Cretaceous supergreenhouse? Science 319, p. 145.

Foto’s welwillend ter beschikking gesteld door André Bornemann, Scripps Institution of Oceanography, University of California, San Diego, La Jolla, CA (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl