NGV-Geonieuws 145 artikel 896

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Februari 2008, jaargang 10 nr. 2 artikel 896

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 145! Op de huidige pagina is alleen artikel 896 te lezen.

<< Vorig artikel: 895 | Volgend artikel: 897 >>

896 Scheepssporen vanuit de ruimte
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Iedereen kent de vliegtuigstrepen die ontstaan doordat waterdamp druppeltjes vormt rond de zeer fijne deeltjes die door de vliegtuigmotoren worden uitgestoten. De condensatie vanuit de in de lucht reeds aanwezige waterdamp houdt mede verband met de temperatuurverandering die plaatsvindt door de uitstoot van de hete uitlaatgassen.

Ook bij gemotoriseerde schepen vindt dit proces plaats, maar vaak is de pluim van waterdamp die uit de schoorstenen van deze schepen komt (net als de 'wolken' die uit de koeltorens van elektriciteitscentrales opstijgen ten onrecht vaak aangeduid als een rookpluim; een rookpluim bestaat in feite uit deeltjes en onvolledig verbrande uitlaatgassen, zoals vroeger zichtbaar uit de schoorsteen van kolengestookte huizen) al na korte tijd geheel opgelost. Die oplossing gebeurt onder meer doordat de temperatuur van de 'wolk' niet langer voldoende afwijkt van de lucht daaromheen.

Boven zee bevat de lucht gewoonlijk veel minder deeltjes die als condensatiekern kunnen dienen dan boven land. Het gaat vooral om zeer kleine zoutdeeltjes die bij het spatten van water kunnen vrijkomen. Wanneer echter een gemotoriseerd schip op zee vaart, dan introduceert die daar in de 'uitlaatgassen' een grote hoeveelheid fijne deeltjes die in de verder vaak vrijwel ongestoorde, uitgestrekte luchtpakketten terecht komen. Die deeltjes dienen dan als condensatiekern waarop de in de lucht aanwezige watermoleculen gemakkelijk als kleine druppeltjes neerslaan. Zo ontstaan achter het schip scheepssporen, die in veel opzichten met vliegtuigstrepen zijn te vergelijken.


Diverse scheepsporen boven de Stille Oceaan

Voor aardwetenschappers die zich bezighouden met wolkvorming - en daarmee ook met het klimaat - zijn dergelijke sporen zeer interessant, juist omdat de lucht waarin deze sporen ontstaan in het algemeen veel minder turbulent is dan de lucht boven land. Het ontrafelen van de opeenvolgende processen die een rol spelen bij het ontstaan en weer verdwijnen van deze 'wolken' is dus veel gemakkelijker boven zee dan boven het land, waar veel meer interactie met andere processen optreedt.

Uit het onderzoek van scheepssporen blijkt dat wolken die ontstaan rondom aerosolen (met zeer fijne deeltjes geladen lucht, zoals sigarenrook) die door menselijk handelen ontstaan, veel lichtergekleurd zijn dan andere typen wolken. Dat komt doordat door de mens veroorzaakte aerosolen in het algemeen veel fijnere deeltjes bevatten dan natuurlijke aerosolen; daardoor worden er ook kleinere waterdruppeltjes gevormd. En wolken die bestaan uit een relatief groot aantal kleine druppeltjes reflecteren meer licht dan wolken die bestaan uit grote druppels. Dat is een gevolg van het feit dat kleine waterdruppeltjes per volume een groter oppervlak hebben waartegen het licht kan terugkaatsen.

De lichtgekleurde - door de mens veroorzaakte - wolken kaatsen dus meer zonlicht terug naar de ruimte dan natuurlijke wolken. Daardoor bereikt minder zonlicht de aarde, wat in principe leidt tot een zekere mate van afkoeling. De uitstoot van 'uitlaatgassen' heeft dus niet alleen een temperatuurverhogend effect als gevolg van de toename van broeikasgassen in de atmosfeer, maar ook een afkoelend effect. Hoe die effecten zich ten opzichte van elkaar verhouden, is niet goed bekend.

Wel bekend is dat door de mens veroorzaakte wolken in sommige milieus minder neerslag kunnen veroorzaken. Er vormen zich immers wel wolken rondom de condensatiekernen, maar de waterdruppeltjes zijn te klein om uit te regenen. In andere, hete en vochtige milieus, kunnen ze daarentegen de neerslag juist doen toenemen doordat ze de vorming van zware onweerstormen bevorderen.

Op de foto, die vanuit de Naslasatelliet Aqua is gemaakt met een Moderate Resolution Imaging Spectroradiometer (MODIS) zijn de lichtgekleurde scheepssporen in de Stille Oceaan duidelijk van andere wolken te onderscheiden door hun smalle en langgerekte karakter, maar vooral door hun lichter kleur.
Referenties

Referenties:
  • Anonymus, 2008. Ship tracks off British Columbia. NASA Earth Observatory - Natural Hazards (http://earthobservatory.nasa.gov/NaturalHazards/shownhphp3?img_id=14707).

Foto: NASA Earth Observatory.


Copyright NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl