NGV-Geonieuws 7 artikel 90

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Maart 2000, jaargang 2 nr. 1 artikel 90

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 7! Op de huidige pagina is alleen artikel 90 te lezen.

<< Vorig artikel: 89 | Volgend artikel: 91 >>

90 Landijs op Antarctica smelt en groeit weer aan boven Lake Vostok
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Tot een van de nog meest ongerepte gebieden op aarde behoort Antarctica. En op dat ijzige continent bevinden zich nog veel ongereptere gebieden, namelijk onder de kilometersdikke ijskap. Een van die volstrekt ongerepte gebieden is Lake Vostok, een subglaciaal meer van ongeveer 280 km lang en 50 km breed. Met behulp van 'onderzoek op afstand' is inmiddels ook bekend dat het meer plaatselijk zo’n 600 m diep is.

Het meer doet veel onderzoekers watertanden, omdat het niet onmogelijk wordt geacht dat er zich leven bevindt (in de vorm van primitieve organismen) die zeer specifieke vormen hebben ontwikkeld, en die bovendien uit een ver verleden kunnen stammen. Een boring door de ijskap is echter opzettelijk ruim boven de ondergrens van het ijs boven het meer stopgezet, omdat men wil voorkomen dat de eventuele biosfeer van het meer door 'normale' organismen wordt verontreinigd; ook zijn er wetenschappers die zich zorgen maken over het mogelijk ontsnappen via een boorgat van organismen die ziekten zouden kunnen verspreiden waartegen de 'bovenwereld' geen immuunsysteem heeft.

Ondanks het voortijdig stoppen van de boring heeft die toch interessante gegevens opgeleverd. Zo blijken de onderste honderden (!) meters van het ijs niet uit 'normaal' landijs te bestaan, maar uit ijs dat aan het oppervlak van het meer is gevormd. Anderzijds is duidelijk dat het meer is ontstaan doordat - onder invloed van de aardwarmte - ijs van de landijskap is gesmolten. Er moet dus een uitwisseling zijn van materiaal tussen landijskap en meer.

Hoe dat in zijn werk gaat is duidelijk geworden via 25 jaar oude radarmetingen vanuit vliegtuigen, die onlangs zijn geanalyseerd met behulp van nieuwe technieken. De sluiten aan bij wat bekend was over de beweging van het ijs, dat met een snelheid van zo’n 4 m per jaar in de richting van de kust over het meer schuift. Het blijkt uit de radaropnamen dat de onderkant van het ijs afsmelt zodra het ijs boven het meer komt. Daarbij kunnen zelfs enkele honderden meters ijs afsmelten, daarbij het meer voedend met water en sediment. Op de plaats waar het ijs de overkant van het meer bereikt, groeit het aan de onderkant weer aan met net zo’n pakket als er eerder door afsmelting is verdwenen. Daardoor behouden ijs en meer elk netto hun eigen watermassa. Die balans is echter dynamisch, wat het weinig waarschijnlijk maakt dat het meer geologisch lang bestaat.

Hoe het proces van afsmelten en aangroeien in zijn werk gaat, is onduidelijk. De locale omstandigheden (een druk van zo’n 35 atmosfeer en een temperatuur van enkele graden onder nul) spelen ongetwijfeld de hoofdrol.

Referenties:
  • Jouzel, J., Petit, J.R., Souchez, R., Barkov, N.I., Liprenkov, V.Ya., Raynaud, D., Stievenard, M., Vassiliev, N.I., Verbeke, V. & Vimeux, F., 1999. More than 200 meters of lake ice above subglacial Lake Vostok, Antarctica. Science 286, p. 2138-2141.
  • Karl, D.M., Bird, D.F., Björkman, K., Houlihan, T., Shackelford, R. & Tupas, L., 1999. Microorganisms in the accreted ice of Lake Vostok, Antarctica. Science 286, p. 2144-2147.
  • Priscu, J.C., Adams, E.E., Lyons, W.B., Voytek, M.A., Mogk, D.W., Brown, R.L., McKay, Chr.P., Takacs, C.D., Welch, K.A., Wolf, C.F., Kirshtein, J.D. & Avci, R., 1999. Geomicrobiology of subglacial ice above Lake Vostok, Antarctica. Science 286, p. 2141-2144.
  • Siegert, M.J., Kwok, R., Mayer, Chr. & Hubbard, B., 2000. Water exchange between the subglacial Lake Vostok and the overlying ice sheet. Nature 403, p. 643-646.
  • Vincent, W.F., 1999. Icy life on a hidden lake. Science 286, p. 2094-2095.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl