NGV-Geonieuws 146 artikel 902

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Maart 2008, jaargang 10 nr. 3 artikel 902

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 146! Op de huidige pagina is alleen artikel 902 te lezen.

<< Vorig artikel: 901 | Volgend artikel: 903 >>

902 Degenkrabben bestonden al bijna half miljard jaar geleden
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Levende fossielen zijn dieren of planten die al geologisch lang nauwelijks veranderd op aarde voorkomen. Een van de vaak aangehaalde voorbeelden is de degenkrab (Limulus), een arthropode die vooral in de wateren voor de kust van de Verenigde Staten voorkomt. Op sommige stranden daar worden de - inderdaad prehistorisch uitziende - pantsers van dit dier veelvuldig aangetroffen.


Het ongeveer 25 mm brede holotype van
Lunataspis aurora. Het fossiel is onder water
gefotografeerd om details beter zichtbaar te maken
(foto © G. Young, The Manitoba Museum).


Paratype van Lunataspis aurora
(foto © G. Young, The Manitoba Museum).


Het blijkt dat de voorouders van de huidige degenkrab al ruim 100 miljoen jaar eerder de zeeŽn op aarde bevolkten dan tot nu toe bekend was (de oudst bekende vertegenwoordigers stamden uit de 320 miljoen jaar oude Bear Gulch Formatie in de Amerikaanse staat Montana). Onderzoekers hebben fossielen van een zeer goed op de huidige degenkrab gelijkende voorganger namelijk aangetroffen in gesteenten van zo'n 445 miljoen jaar oud (Laat-Ordovicium). Daaruit blijkt dat deze dieren al bijna een half miljard jaar vrijwel onveranderd op aarde voorkomen. Weliswaar zijn de Ordovicische exemplaren in diverse opzichten primitiever dan de huidige soorten van Limulus, maar de gelijkenis is niettemin treffend.


Een exemplaar van Limulus polyphemus, een van de soorten
van de huidige degenkrab (foto © D. Rudkin, Royal Ontario Museum).

Het fossiele, tot de xiphosuriden behorende, organisme waarvan enkele exemplaren (of afdrukken) zijn aangetroffen, werd gevonden in de Canadese provincie Manitoba. De onderzoekers hebben het fossiel de naam Lunataspis aurora gegeven (maanvormig schild van de dageraad). De fossielen werden aangetroffen tijdens veldwerk dat erop was gericht om fossiele kustafzettingen te onderzoeken. Kennelijk vormden de kustnabije wateren in tropische zeeŽn destijds een milieu dat goed vergelijkbaar was met de warme kustwateren van Amerika langs zowel de Atlantische als de Stille Oceaan nu. Dat is vanuit ecologisch oogpunt van groot belang volgens de onderzoekers, want een beter inzicht in hoe de toenmalige degenkrabben zich al zo vroeg in de aardgeschiedenis aanpasten aan een dergelijk milieu - en daar kennelijk ook zo lang in konden voortbestaan - kan veel aanwijzingen opleveren over de wijze waarop de ecosystemen van kustwateren zich in het verre verleden ontwikkelden.


Onderzoekers zoeken fossielen bij William Lake
(foto © E. Dobrzanski, The Manitoba Museum).


Onderzoekers verzamelen fossielen
bij Hudson Bay
(foto © D. Rudkin, Royal Ontario Museum).


Dat deze degenkrabachtige dieren zolang bleven voortbestaan, geeft aan dat ze tal van gebeurtenissen konden overleven die voor andere diergroepen fataal waren. Kennelijk waren zelfs de gebeurtenissen die zorgden voor de grote massauitstervingen (zoals op de grens Perm/Trias en de grens Krijt/Tertiair) niet ernstig genoeg om ook deze dieren te laten verdwijnen; het moeten dus dieren zijn met een groot vermogen tot overleven. De onderzoekers leiden daaruit af dat de huidige degenkrab waarschijnlijk ook veel minder in zijn voortbestaan wordt bedreigd dan andere 'ongewone' diersoorten in de veelal door menselijke activiteit op veel plaatsen ernstig vervuilde kustwateren. Dit was tot nu toe nog niet uit de talrijke onderzoeken naar Limulus naar voren gekomen. Het huidige onderzoek naar de recente degenkrab wordt overigens niet alleen uitgevoerd door milieuonderzoekers, maar ook door biochemici die aanwijzingen hebben dat uit Limulus stoffen kunnen worden gewonnen die geneeskrachtige werking hebben.

Referenties:
  • Rudkin, D.M., Young, G.A. & Nowlan, G.S., 2008. The oldest horseshoe crab: a new xiphosurid from Late Ordovician Konservat-Lagerstštten deposits, Manitoba, Canada. Palaeontology 51, p. 1-9.

Foto's welwillend ter beschikking gesteld door Dave Rudkin, Department of Natural History, Royal Ontario Museum, Toronto, Ont (Canada).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl