NGV-Geonieuws 146 artikel 903

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


5 Maart 2008, jaargang 10 nr. 3 artikel 903

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 146! Op de huidige pagina is alleen artikel 903 te lezen.

<< Vorig artikel: 902 | Volgend artikel: 904 >>

903 Nankai-trog is oceanografische schatkamer
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Oceanografie ! Klik hier voor alle artikelen over Structurele geologie, (Plaat)tektoniek & Aardbevingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

In juli 2005 ging een nieuw oceanografisch onderzoekschip, de Chikyu, te water. Nu zijn de eerste resultaten binnen. Het schip, dat 550 miljoen dollar heeft gekost, liep in de loop van februari binnen in de Japanse havenstad Shingu, ongeveer 400 km ten zuidwesten van Tokyo. De onderzoekers lieten daar enkele boormonsters zien en deelden hun voorlopige ervaringen mee. Het blijkt dat ze opgetogen zijn over de resultaten, die veelbelovend zijn wat betreft de mogelijkheden om de processen te begrijpen die aardbevingen (en daarmee tsunamiís) veroorzaken. Een van de deelnemers, Elizabeth Screaton van de Universiteit van Florida, sprak zelfs van de meest opwindende resultaten van de vijf expedities op zee waaraan ze tot nu toe heeft deelgenomen.

Die resultaten hebben vooral betrekking op de Nankai-trog, een van de tektonisch meest actieve gebieden op aarde, waar diverse breukzones in de oceanische korst aanwezig zijn. De Chikyu heeft hier sinds september van het afgelopen jaar 33 boringen gezet, die in enkele gevallen tot een kilometer diep gingen. Daarbij zijn duizenden monsters verzameld, die nog vele jaren van analyse zullen vergen. De resultaten van de eerste analyses, die al aan boord van het schip werden uitgevoerd, geven echter al veel inzicht in enkele seismische processen.


Het onderzoeksschip Chikyu


Yoshitaka Hashimoto (links) en Gerome Calves
onderzoeken enkele boorkernen


De Nankai-trog was voor dit doel uitgekozen omdat daar de Filippijnen-schol onder de Euraziatische schol wegduikt. Bij dat proces wordt (zachte) sediment dat op de oceanische korst van de Filippijnen-schol aanwezig is als het ware afgeschraapt door de (harde) korst van de Euraziatische schol. Het gevolg is dat er een opeenhoping van sediment op het grensvlak van beide aardschollen wordt gevormd. Dit sedimentpakket wordt bij aardbevingen die op het grensvlak van beide schollen optreden flink door elkaar geschud, waarbij grote tsunamiís kunnen ontstaan. Zo trad in 1944 een sterke aardbeving (magnitude 7,9) op de grens van beide schollen op, ongeveer 100 km ten zuidoosten van Shingu. De verstoring die daardoor resulteerde in het sedimentpakket leidde tot een 9 m hoge tsunami. Bij deze gebeurtenis, die tot in Osaka (110 km ten noorden van Shingu) schade veroorzaakte, kwamen ruim 1200 personen om. De Chikyu heeft nu onder meer in deze breuklijn geboord, alsook in de omringende sedimenten. Volgens Asahiko Taira, een geoloog die tevens algemeen directeur is van het Japan Agency for Marine-Earth Science and Technology (JAMSTEC), zal dit zeker nieuwe inzichten opleveren in de ontwikkeling van deze subductiezone, alsook in de mechanismen die aardbevingen opwekken en tsunamiís veroorzaken. Interessant daarbij is dat de opeengehoopte sedimenten niet ouder blijken dan 4-6 miljoen jaar; er waren veel hogere leeftijden verwacht.

Het breuksysteem blijkt ook veel gecompliceerder dan aangenomen. Tot nu toe werd gedacht dat de aardbeving van 1944 plaatsvond langs een breuklijn die zich aftakt van het contact tussen de twee lithosfeerschollen. Er blijkt echter ook een tweede breuklijn aanwezig te zijn. Welke van de twee actief was bij de aardbeving van 1944 is nog niet duidelijk, evenmin als het verband tussen beide breuklijnen. Daarin moet toekomstig onderzoek duidelijkheid brengen.


Eindeloze hoeveelheden boorstangen voor diepe boringen

De temperaturen in de diepe boorgaten blijken verder veel lager dan modellen voorspellen. Dat betekent dat inzichten in de hittestromen en bewegingen van vloeistoffen in de diepe gesteenten moeten worden bijgesteld. Meer informatie zal ongetwijfeld worden verkregen wanneer de Chikyu zijn volledige capaciteit tot diepe boringen gaat benutten. De diepste boring tot nu toe was tot iets meer dan een kilometer onder de zeebodem; het schip is echter ontworpen om boringen tot ongeveer 7 km diepte te kunnen uitvoeren.

Referenties:
  • Normile, N., 2008. Japanís ocean drilling vessel debuts to rave reviews. Science 319, p. 1037.

Foto van het schip: United States Scientific Support Program;
fotoís boorkernen en boorstangen: Japan Agency for Marine-Earth Science and Technology (JAMSTEC) / Ocean Drilling Prgoram (ODP).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl