NGV-Geonieuws 147 artikel 913

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


10 April 2008, jaargang 10 nr. 4 artikel 913

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 147! Op de huidige pagina is alleen artikel 913 te lezen.

<< Vorig artikel: 912 | Volgend artikel: 914 >>

913 Enorme bewegingen van de zeespiegel
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Oceanografie ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat ! Klik hier voor alle artikelen over Structurele geologie, (Plaat)tektoniek & Aardbevingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De (overigens duidelijk afnemende) huidige stijging van de zeespiegel van enkele centimeters (volgens sommigen in de nabije toekomst enkele decimeters) baart veel mensen zorgen. Zelfs het meest sombere scenario over toekomstige zeespiegelstijgingen als gevolg van een toenemende opwarming van de aarde valt echter volledig in het niet bij wat er in het geologische verleden gebeurde. Niet door opwarming van de atmosfeer, maar door processen die samenhangen met de ontwikkeling van oceanische bekkens.

Op basis van gegevens over de vorming van nieuwe oceanische korst (door opstijging en uitvloeiing van magma in de midoceanische ruggen), de opstapeling van sedimenten in oceanische bekkens, en de processen op de grenzen tussen lithosfeerschollen, hebben onderzoekers uitgezocht hoe hoog de zeespiegel moet hebben gestaan in het Laat-Krijt, ca. 80 miljoen jaar geleden. Dat de zeespiegel toen hoog stond, was al lang bekend, maar hoe hoog dat precies was, bleef onduidelijk: schattingen liepen uiteen van ongeveer 40 tot ongeveer 250 m boven het huidige zeeniveau!


De gevolgen van zeespiegelbewegingen: bij een stijging van 170 m (boven) en bij een daling van 120 m (onder).

Die onzekerheid hebben de onderzoekers op basis van hun gedetailleerde analyses nu aanzienlijk weten te verminderen. Zo'n 80 miljoen jaar geleden moet de zeespiegel 85-270 m hoger hebben gestaan dan nu; het waarschijnlijkst achten de onderzoekers een stand van zo'n 170 m boven het huidige zeeniveau.

Die enorm hoge zeespiegelstand in het Laat-Krijt was slechts zeer ten dele het gevolg van het toen heersende broeikasklimaat waardoor alle ijskappen op aarde zouden zijn gesmolten (hoewel er aanwijzingen zijn dat er zelfs tijdens de broeikas van het Laat-Krijt nog ijs aanwezig was). Van veel groter belang was dat het volume van de oceanische bekkens veranderde doordat er als gevolg van de toen heersende convectiestromen in de aardmantel enorme hoeveelheden magma bij de midoceanische ruggen uitstroomden. De uitgestroomde lavapakketten vulden op zich al een aanzienlijk deel van de beschikbare ruimte in de oceanische bekkens op (waardoor het zeeniveau moest stijgen), maar de grote vulkanische activiteit had ook een heel ander effect: door het opstijgende magma raakte de (enkele kilometers dikke) oceanische korst zo sterk verhit dat de uit de verhitting resulterende uitzetting ook een aanzienlijke uitwerking had op het zeeniveau. Daarnaast bleven de uitstromende lavapakketten ook langdurig zeer heet, waardoor ze eveneens als gevolg van uitzetting) aanvankelijk veel dikker waren dan ze nu (na afkoeling) zijn. Als laatste factor droeg het zeewater zelf bij doordat het aan de onderzijde verhit werd door de uitstromende lava, en aan de bovenzijde door de zeer warme atmosfeer: ook het zeewater zette dus uit en deed het zeeniveau stijgen.

De onderzoekers wijzen erop dat hun analyses aangeven dat de dynamische processen die een rol spelen bij de vorming van oceanische bekkens van groot belang zijn voor discussies over toekomstige ontwikkelingen van het zeeniveau. Ze geven aan dat door dergelijke processen de zeespiegel over 80 miljoen jaar juist zo'n 120 m lager zal staan dan nu: sinds de hoogste zeespiegelstand van het Laat-Krijt zijn de oceanen immers (door afkoeling van aardkorst en uitgestroomde lava) steeds dieper geworden, terwijl ook het volume van het zeewater door afkoeling geringer is geworden. Deze processen zullen zich in de komende tientallen miljoenen jaren waarschijnlijk voortzetten.

Volgens de onderzoekers vormt de recente zeespiegelstijging daarop slechts een kleine fluctuatie in de trend van een dalende zeespiegel. Mocht de temperatuur op aarde zover stijgen dat alle landijs zou verdwijnen, dan zou dat weliswaar een duidelijk effect hebben op de zeespiegelstand (en wel van zo'n 50 m), maar dan zou over 80 miljoen jaar de zeespiegel toch nog zo'n 70 m lager staan dan nu. Altijd nog een verschil van zo'n 240 m met 80 miljoen jaar geleden!

Referenties:
  • Müller, R.D., Sdrolias, M., Gaina, C., Steinberger, B. & Heine, C., 2008. Long term sea-level fluctuations driven by ocean basin dynamics. Science 319, p. 1357-1362.

Figuur: Dietmar Müller, School of Geosciences, The University of Sydney, Sydney (Australië).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl