NGV-Geonieuws 147 artikel 915

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


13 April 2008, jaargang 10 nr. 4 artikel 915

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 147! Op de huidige pagina is alleen artikel 915 te lezen.

<< Vorig artikel: 914 | Volgend artikel: 916 >>

915 Deel van Tibetaanse Hoogvlakte werd al 40 miljoen jaar geleden opgeheven
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Structurele geologie, (Plaat)tektoniek & Aardbevingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De Tibetaanse Hoogvlakte, beter bekend als 'het dak van de wereld', ligt gemiddeld op een hoogte van meer dan 4500 m. Net als de omringende bergtoppen van de Himalaya's is de hoge ligging van de hoogvlakte een gevolg van de druk die de noordwaarts bewegende aardschol van India uitoefent op AziŽ. Algemeen werd aangenomen dat de hoogvlakte als ťťn geheel is opgeheven, maar wanneer dat precies gebeurde was niet goed bekend (maar niemand dacht aan een opheffing van langer dan 15 miljoen jaar geleden), deels omdat sommige geologische gegevens elkaar leken tegen te spreken.

Deze onduidelijkheid blijkt nu goed te verklaren: de hoogvlakte is niet in zijn totaliteit opgeheven. Dat gebeurde in delen (met het middelste deel als eerste), waarna de verdere opheffing niet geleidelijk plaatsvond maar stapsgewijs. Een acht jaar durend onderzoek maakt niet allen die gefaseerde en regionaal gedifferentieerde opheffing duidelijk, maar geeft ook aan dat de eerste opheffing (van het middelste deel van het plateau) veel eerder plaatsvond dan tot nu toe werd aangenomen, namelijk minstens 40 miljoen jaar geleden. Zowel het noordelijk als het zuidelijk deel van het plateau begon pas veel later op zijn tocht omhoog.


Onderzoekers Peter Lippert en Igor Villa in een van de onderzochte ontsluitingen

Het onderzoek wijst onder meer uit dat de hoge bergketens die nu het plateau omgeven nog onder zeeniveau lagen toen het middelste plateau zijn huidige hoogte al had bereikt (of op z'n minst bijna had bereikt). Dat blijkt onder meer dat de vondst van mariene fossielen in afzettingen uit de Himalaya's die werden gevormd toen het plateau al minstens 4000 m was opgeheven.

Het onderzoek dat tot deze conclusie kwam werd uitgevoerd in een afgelegen gebied in het Hoh Xil Bekken in noordelijke deel van de hoogvlakte. De sedimentaire opeenvolging is hier meer dan 5 km dik. Die afzettingen tonen aan dat het gebied 40 miljoen jaar geleden deel moet hebben uitgemaakt van een bekken met karakteristieken die aangeven dat het zich moet hebben bevonden aan de voet van een rijzend gebergte. Dat bewijst dat het centrale deel van de huidige hoogvlakte toen dus al werd opgeheven.


Onderzoekers Yalin Li (links), Chengshan Wang en Shun Liu (rechts) op de Tibetaanse Hoogvlakte

Die conclusie wordt door tal van andere aanwijzingen ondersteund, en aan de datering lijkt ook weinig twijfel te bestaan. De dateringen berusten deels op biostratigrafische gegevens, deels op magnetostratigrafische gegevens, en deels op analyse van zogeheten apatietsplijtingssporen, een methode die is gebaseerd op apatietkristallen waarvan de kristalstructuur spoorvormige beschadigingen vertoont als resultaat van de weg die in het kristal is afgelegd door deeltjes die zijn ontstaan bij het natuurlijke verval van radioactieve isotopen. Daarnaast hebben de onderzoekers een horizontale lava aangetroffen in het centrale deel van de hoogvlakte, even ten zuiden van het Hoh Xil Bekken. Die lava ligt op sterk verplooide en gebroken sedimenten, en is gedateerd als 40 miljoen jaar oud. De sedimenten moeten dus ouder dan 40 miljoen jaar zijn.

De onderzoekers vonden ook radiolariŽn die 5 miljoen jaar jonger waren dan de jongste tot nu toe in dit gebied aangetroffen mariene fossielen. Een en ander betekent dat toen het centrale plateau al tot grote hoogte was opgerezen, het gebied van onder meer de huidige Mount Everest nog door zee was bedekt.

Referenties:
  • Wang, C., Zhao, X., Liu, Z., Lippert, P.C., Graham, S.A., Coe, R.S., Yi, H., Zhu, L., Liu, S. & Li, Y., 2008. Constraints on the early uplift history of the Tibetan plateau. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States 105, p. 4967-4992.

Foto's (door Xixi Zhao): University of California at Santa Cruz.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl