NGV-Geonieuws 147 artikel 916

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 April 2008, jaargang 10 nr. 4 artikel 916

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 147! Op de huidige pagina is alleen artikel 916 te lezen.

<< Vorig artikel: 915 | Volgend artikel: 917 >>

916 Stofstorm boven het Zuidelijke Aralmeer
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over het Milieu !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Het Aralmeer, ooit het op drie na grootste meer ter wereld en daarom ook wel 'Aralzee' genoemd, begon zo'n 50 jaar geleden in grootte af te nemen. Dat was het gevolg van de omleiding (t.b.v. irrigatie) van rivieren die erin uitmondden. De totale omvang van het meer is in de afgelopen 40 jaar met niet minder dan ca. 60% afgenomen. Gevolg was dat het enorme zoetwatermeer opsplitste in een noordelijk en een zuidelijk meer. Na enige tijd werd herkend dat de uitdroging van het meer op diverse gebieden grote problemen opleverden, waarna maatregelen werden genomen om verdere uitdroging tegen te gaan en zo mogelijk de omvang van het meer weer te vergroten. Dat leverde in het begin van deze eeuw resultaat op, althans wat het noordelijke restant betreft. Het zuidelijke Aralmeer bleef echter in omvang afnemen (het is nu bijna gescheiden in een oostelijk en een westelijk deel), waardoor langs het steeds kleiner wordende meer een steeds bredere vlakte van fijnkorrelige meerafzettingen ontstond. Omdat begroeiing schaars is, heeft de wind daar gemakkelijk vat op.


De stofstorm boven de Aralzee op 1 april 2008

Het gevolg is dat van tijd tot tijd stofstormen optreden. Begin april hadden die zo'n grote omvang dat grote delen van de kustvlakte en ook het gehele oostelijke deel van dit zuidelijke meer onder een stofstorm gebukt gingen. Satellietopnames laten zien dat de stofwolk een omvang bereikte van zo'n 250 x 200 km, ofwel 50.000 km2, een gebied dat aanzienlijk groter is dan Nederland. Dergelijke enorme stofwolken leveren tal van gezondheidsproblemen op; mensen die last hebben van ademhalingsproblemen zien bijvoorbeeld hun klachten toenemen.



De krimpende Aralzee op 29 mei 1973 (boven), 19 augustus 1987 (midden) en 29 juli 2000 (onder)

Deze nadelige ontwikkelingen komen boven op de andere tegenslagen die de bevolking van het gebied rond het Aralmeer ook al heeft meegemaakt. Zo was de visvangst, die in het begin van de zestiger jaren ongeveer 60.000 mensen werk bood, in 1975 al met ongeveer 75% teruggelopen, en momenteel is van visvangst helemaal geen sprake meer, mede doordat de Aralzee sterk verzilt is geraakt. Ook heeft de afname van de omvang van het ooit zo uitgestrekte meer geleid tot klimaatveranderingen, die onder meer tot uiting komen in een korter groeiseizoen voor gewassen. De verbouw van katoen - juist een van de activiteiten waarom besloten werd irrigatieprojecten op te zetten die de toevoer van rivierwater naar het Aralmeer verminderden - werd daardoor onmogelijk. Veel boeren gingen daarom noodgedwongen over op de verbouw van rijst, maar dat gewas vraagt om juist nog meer irrigatie dan katoen. Zo is er een soort vicieuze cirkel ontstaan die moeilijk lijkt te doorbreken.



Sinds 2005 groeit de noordelijke Aralzee weer iets: opnames van 15 april 2005 (onder) en 14 april 2007 (boven)

Het ziet er niet naar uit dat de autoriteiten die destijds de beslissing namen om de rivieren t.b.v. irrigatie te verleggen of grotendeels af te tappen, op afzienbare termijn op hun stappen zullen terugkeren. Overigens zou het ook in dat geval minstens vele tientallen jaren duren voordat de oude situatie weer min of meer zou zijn hersteld. Enorme stofwolken zullen daarom nog vaak kunnen worden waargenomen boven dit nu in vele opzichten troosteloze gebied.

Referenties:
  • Anonymus, 2008. Dust storm over the Aral Sea. Earth Observatory - Natural Hazards, http://earthobservatory.nasa.gov/NaturalHazards/shownh.php3?img_id=14766.

Foto's: NASA.


Copyright NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl