NGV-Geonieuws 148 artikel 921

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Mei 2008, jaargang 10 nr. 5 artikel 921

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 148! Op de huidige pagina is alleen artikel 921 te lezen.

<< Vorig artikel: 920 | Volgend artikel: 922 >>

921 Eerste dier was al relatief complex
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Het eerste dier op aarde was waarschijnlijk veel complexer dan tot nu toe werd aangenomen. Dat blijkt uit een studie waarbij enorme hoeveelheden DNA van een kleine honderd diersoorten is geanalyseerd (er waren ruim 100 computers nodig voor de verwerking van alle gegevens). Uit die studie komt onder meer de eerste splitsing in de stamboom van de dieren naar voren. Bij die eerste afsplitsing lijken de zogeheten 'ribkwallen' (Ctenophora) te zijn ontstaan; uiteraard zijn de eerste vertegenwoordigers van dat taxon waarschijnlijk in veel opzichten verschillend van hun huidige nazaten (bij gebrek aan fossielen is dat overigens niet vast te stellen), maar het bouwprincipe is waarschijnlijk in al die tijd niet essentieel veranderd. Bestudering van huidige 'ribkwallen' kan dus veel inzicht geven over het primitiefste dierenleven op aarde.


De twee mogelijke scenario's voor de afstamming van de ribkwal; dat sponzen veel primitiever zouden zijn dan hun meer complexe voorouders, is hoogst onwaarschijnlijk. Dat betekent dat de ribkwal op z'n minst heel dicht bij het oudste dier op aarde staat.

Deze bevinding is opzienbarend, want tot nu toe werden de sponzen beschouwd als de eerste dieren die zich afsplitsten van de evolutionaire lijn die teruggaat tot de - nog steeds mysterieuze - gezamenlijke voorouder van alle dieren. De onderzoekers schrokken zelf ook van deze opmerkelijke ontdekking, en dachten aanvankelijk dat ze bij hun onderzoek een fout moesten hebben gemaakt. Dat bleek echter niet het geval. Een en ander is des te opmerkelijker omdat de ribkwallen - waarvan de recente vertegenwoordigers weefsels hebben en een zenuwstelsel - zich dus al moeten hebben afgesplitst voordat de sponzen - die weefsels en een zenuwstelsel ontberen - dat deden.




Recente vertegenwoordigers van de ribkwallen

Volgens de onderzoekers is het nauwelijks denkbaar dat de ribkwallen al weefsels en een zenuwstelsel bezaten toen ze zich als groep afsplitsten. Dat betekent volgens hen ofwel dat de ribkwallen hun complexe aard ontwikkelden na hun afsplitsing, en die complexiteit dus onafhankelijk van de andere diergroepen (die vaak een vergelijkbare complexiteit hebben) ontwikkelden, ofwel dat de sponzen - die een primitief bouwplan hebben - zich ontwikkelden uit veel complexere voorouders. Dat is weliswaar niet onmogelijk, maar het is uiterst onwaarschijnlijk. Overigens blijft het vooralsnog onduidelijk wanneer precies de ribkwallen en de sponzen zich evolutionair hebben afgescheiden.

Het is wellicht aardig dat de studie ook een aantal andere evolutionaire vragen heeft beantwoord. Zo was het tot nu toe onduidelijk of de duizend- en miljoenpoten dichter bij de spinnen staan of bij de insecten. De studie geeft aan dat ze het nauwst met de spinnen gelieerd zijn.

Referenties:
  • Dunn, C.W., Hejnol, A., Matus, D.Q., Pang, K., Browne, W.E., Smith, S.A., Seaver, E., Rouse, G.W., Obst, M., Edgecombe, G.D., Sørensen, M.V., Haddock, S.H.D., Schmidt-Rhaesa, A., Okuso, A., Kristensen, R.M., Wheeler, W.C., Martindale, M.Q. & Giribet, G., 2008. Broad phylogenetic sampling improves resolution of the animal tree of life. Nature 452, p. 745-749.

Foto's (van Casey Dunn) en lijntekening (van Zina Deretsky): National Science Foundation (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl