NGV-Geonieuws 148 artikel 925

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


14 Mei 2008, jaargang 10 nr. 5 artikel 925

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 148! Op de huidige pagina is alleen artikel 925 te lezen.

<< Vorig artikel: 924 | Volgend artikel: 926 >>

925 Zuurstofloze oceanen in Jura hingen samen met verstoring koolstofcyclus
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over het Milieu ! Klik hier voor alle artikelen over Oceanografie ! Klik hier voor alle artikelen over Sedimentologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Onderzoekers van de Open Universiteit in Milton Keynes (Groot-BrittanniŽ) hebben mariene sedimenten uit het Vroeg-Jura onderzocht, omdat die aanknopingspunten kunnen bieden voor de huidige discussie over klimaatverandering. In het Jura traden namelijk abrupte temperatuurfluctuaties op, waarbij stijgingen van 5-10 įC voorkwamen. Dat ging gepaard met aanzienlijke veranderingen van het milieu. Als gevolg daarvan stierven deel dier- en plantengroepen uit. Waarschijnlijk werd een grote rol gespeeld door de koolstofcyclus, die geheel uit balans raakte. Een van de meest intrigerende verschijnselen die tijdens dit tijdsinterval optraden was een zo sterke afname van het zuurstofgehalte in de oceanen dat het water anoxisch (zeer zuurstofarm tot vrijwel zuurstofloos) werd. Dat leidde ertoe dat veel mariene diergroepen uitstierven. Veel van de bekende fossielvindplaatsen uit het Vroeg-Jura (Lias), zoals de Engelse plaats Whitby aan de kust van Yorkshire, waar in de kliffen langs het strand grote hoeveelheden ammonieten en belemnieten voorkomen, zijn daaraan te danken.


Zwarte schalies, rijk aan organisch materiaal, komen veel voor in het Onder-Jura (Lias)

De intervallen waarin de oceanen anoxisch waren staan nu bekend als OAE's (Oceanic Anoxic Events = Oceanische Anoxische Gebeurtenissen). Deze zijn in de loop van de geologische geschiedenis enkele malen voorgekomen, waarschijnlijk steeds tijdens wereldwijde temperatuurstijgingen. De mariene organismen die tijdens zulke perioden in zee leefden, zakten na afsterven naar de bodem, waar ze bij gebrek aan zuurstof niet verrotten maar in het sediment werden opgenomen. Zo ontstonden dan de bekende zwarte schalies die rijk zijn aan organisch materiaal, dat kan worden omgezet in olieachtige stoffen of git. Momenteel worden dergelijke schalies door veel onderzoekers geochemisch geanalyseerd, met als doel een onderbouwd verband te vinden tussen AOE's en een verstoorde koolstofcyclus. Die cyclus omvat atmosfeer, lithosfeer, hydrosfeer en biosfeer, wat betekent dat bij verstoring de leefomstandigheden voor organismen sterk kunnen verslechteren.


De ammoniet Dactylioceras commune uit de Lias bij Whitby

De onderzoekers van de Open University analyseerden sedimenten uit het Toarcien (Vroeg-Jura) om het zuurstofgehalte in de toenmalige oceanen te vergelijken met dat van nu. Daarbij keken ze vooral naar het chemische element molybdeen, dat een maat is voor het zuurstofgehalte in zeewater. De fluctuaties in de molybdeenconcentratie die ze vonden representeren daarom schommelingen in het zuurstofgehalte in de oceaan uit het Toarcien. Zo kwamen ze tot de ontdekking dat plotselinge opwarming en AOE's hand in hand gingen, tegelijk met verstoringen van de koolstofcyclus.


Uit het kustklif geŽrodeerde belemnieten uit het Lias van Yorkshire

De onderzoeksresultaten kunnen van betekenis zijn voor een dieper inzicht in de consequenties van de huidige temperatuurstijging. Dat lijkt volgens een van de onderzoekers, Anthony Cohen, een betrouwbaarder methode om toekomstige klimaatontwikkelingen te voorspellen dan de huidige computermodellen. Het verleden, zoals vastgelegd in de sedimenten, is zeker, terwijl we het klimaatsysteem nog bepaald niet begrijpen, zodat computersimulaties nooit beter kunnen zijn dan ons huidige (beperkte) begrip, meent Cohen.

Referenties:
  • Pearce, C.R., Cohen, A.S., Coe, A.L. & Burton, K.W., 2008. Molybdenum isotope evidence for global ocean anoxia coupled with perturbations to the carbon cycle during the Early Jurasic. Geology 36, p. 231-234.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl