NGV-Geonieuws 148 artikel 927

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


19 Mei 2008, jaargang 10 nr. 5 artikel 927

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 148! Op de huidige pagina is alleen artikel 927 te lezen.

<< Vorig artikel: 926 | Volgend artikel: 928 >>

927 De langste lavastromen op aarde
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Het Deccan Plateau in India is geologisch bekend vanwege de dikke basaltpakketten die daar voorkomen, en die omstreeks de K/T-grens zijn gevormd. Hun ontzagwekkende volume heeft aanleiding gegeven tot speculaties dat de gassen die bij het uitvloeien van deze lava's vrijkwamen, de atmosfeer zodanig vergiftigd hebben dat zowel het planten als het dierenleven er al bijna aan ten onder waren gegaan toen het hemellichaam insloeg. Dat zou net het laatste zetje hebben gegeven tot de massauitsterving op de K/T-grens. De strijd over wat die uitsterving uiteindelijk veroorzaakte, is overigens nog lang niet over.


Ligging van het Deccan Plateau (links) en de Rajahmundry lava’s (rechts)

De lava’s van het Deccan Plateau zijn niet alleen extreem dik, maar strekken zich ook over grote afstanden uit. Nieuw onderzoek wijst uit dat die afstanden nog veel groter zijn geweest dan tot nu toe door vrijwel iedereen werd gedacht. In het oosten van India komen in het gebied van Rajahmundry namelijk grote, ongeveer even oude lavapakketten voor, en die blijken nu in feite door erosie van het Deccan Plateau afgescheiden restanten van hetzelfde basaltveld te vertegenwoordigen. Dat betekent dat lavastromen een afstand van ongeveer 1000 km moeten hebben afgelegd.


Steilwand bij Mahalabeshwar op het Deccan Plateau (foto Anne-Lise Chenet)

Dat basaltische lava dun vloeibaar is, is algemeen bekend. In tegenstelling tot zuur magma dat stroperige lava oplevert (waardoor stratovulkanen ontstaan), is de basische basaltische lava vaak net zo dun vloeibaar als water. Daardoor ontstaan de schildvulkanen, die vaak een ontzagwekkende doorsnede aan hun basis hebben (veel eilanden van Hawaï vormen dergelijke, net boven de zee uitstekende schildvulkanen).

Het dun vloeibare karakter van de basaltische lava zorgt ervoor dat het zich gemakkelijk naar alle kanten verspreidt, wat er toe leidt dat weliswaar grote gebieden worden bedekt, maar dat de afzonderlijke lagen vaak relatief dun zijn. Hoewel het magma bij het uitstromen temperaturen bereikt van vele honderden graden, zorgt het dunne karakter van de stromen ervoor dat de lagen snel afkoelen, waarna ze minder vloeibaar worden om uiteindelijk geheel te stollen. Dat gebeurt gewoonlijk binnen een afstand van enkele tientallen tot maximaal een paar honderd kilometer. In het geval van het Deccan Plateau is dat echter dus niet minder dan zo'n 1000 km. Kennelijk behielden de lavastromen hun warmte. Er is geologisch of natuurkundig geen enkele reden om aan te nemen dat de temperatuur van de uitstromende lava hoger was dan normaal; dus moeten er factoren zijn geweest die ervoor zorgden dat de afkoeling minder snel verliep dan normaal.


Tussen de lava's zitten in de Government-groeve mariene afzettingen ingeschakeld

Voor die langzame afkoeling zijn drie mogelijke oorzaken aan te wijzen, die overigens allemaal tot dezelfde grondoorzaak kunnen worden herleid. De eerste is dat er zoveel lava uitstroomde dat er ook op grote afstand nog dikke massa’s lava vloeiden, die dus binnenin veel langer heet-vloeibaar bleven en daardoor verder konden stromen. De tweede mogelijke oorzaak is dat er zo snel achter elkaar nieuwe lava uitstroomde dat het oudere lavaoppervlak pas weinig was afgekoeld, waardoor het warmteverlies naar omlaag verwaarloosbaar klein was. En de derde mogelijke oorzaak is dat er zoveel hete gassen werden uitgestoten dat ook de lucht zo heet was dat er nauwelijks warmteverlies omhoog plaatsvond. Alle drie mogelijkheden zijn te herleiden tot een frequente uitstroming van grote hoeveelheden lava, en waarschijnlijk hebben al deze factoren dan ook een rol gespeeld bij het zo langzaam afkoelen dat de lavastromen afstanden konden afleggen die tot nu toe alleen van de maan en Mars bekend waren.


Groeve in de lava bij Rajahmundry

Daarbij speelt ook een rol dat de langste lavastromen in hun laatste 400 km door een dal vloeiden, waardoor de warmteafgifte ook werd beperkt. De stromen werden in feite pas gestopt toen ze van het land in estuaria en in zee stroomden, waar ze plotseling werden afgekoeld.

Referenties:
  • Self, S., Jay, A.E., Widdowson, M. & Keszthelyi, L.P., 2008. Correlation of the Deccan and Rajahmundry Trap lavas: are these the longest and largest lava flows on Earth? Journal of Volcanology and Geothermnal Research 172, p. 3-19.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl