NGV-Geonieuws 149 artikel 932

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


4 Juni 2008, jaargang 10 nr. 6 artikel 932

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 149! Op de huidige pagina is alleen artikel 932 te lezen.

<< Vorig artikel: 931 | Volgend artikel: 933 >>

932 Catastrofale leegloop van ijsmeer op Groenland
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

In juli 2006 liep een meer op de ijskap van Groenland (een zogeheten supraglaciaal meer) plotseling leeg. Voor het eerst in de geschiedenis kon zo'n bijzondere gebeurtenis - toevallig - door onderzoekers met hun instrumenten worden gedocumenteerd. Nu is daarvan uitgebreid verslag gedaan. Het leeglopen van het meer, dat een oppervlakte had van 5,6 km2 en een inhoud van ca. 40 miljoen m3, was een catastrofale gebeurtenis. Het water verdween twee uur in een spleet (crevasse) van 980 m diep die zich had gevormd tot aan de basis van het ijs. De waterval die daarmee gepaard ging was groter dat de beroemde Niagara-watervallen.


Iedere zomer ontstaan nieuwe meren en poelen
op de ijskap van Groenland door de warmte van de zon


Scheuren in het ijsoppervlak worden direct
gevuld met smeltwater


De onderzoekers hebben aanwijzingen gevonden dat supraglaciale meren door het gewicht van hun water scheuren in de onderliggende ijskap kunnen veroorzaken. Het smeltwater zakt dan uiteraard in die spleet, waardoor het watergewicht ter plaatse nog groter wordt, zodat de spleet zich kan verbreden en verdiepen. Als er voldoende water op het ijsoppervlak aanwezig is - en dat is er 's-zomers in ruime mate door de warmte van de zon - kan zo op den duur een crevasse ontstaan tot aan de basis van het ijs. Bij een dikke ijskap zoals op Groenland zijn er tal van plaatsen waar (deels met smeltwater gevulde) tunnels lopen. Dat komt doordat de warmte die uit het binnenste der arde komt, vanwege de isolerende werking van het ijs niet snel genoeg kan worden afgevoerd. Aan de basis van het ijs wordt het daardoor geleidelijk iets warmer, waardoor het ijs plaatselijk smelt. Indien een met water gevulde crevasse uitmondt in zo=n tunnel onder het ijs, loopt de crevasse leeg. Dat catastrofale proces is nu dus op Groenland direct waargenomen.


Sarah Das (links) en Maya Bhatia bekijken
een crevasse


Enkele onderzoekers (linksboven) lopen langs
de rand van een grote crevasse die in het
ijsoppervlak is uitgeschuurd door jarenlang
transport van smeltwater


Hoewel het leeglopen van het ijs lang niet altijd zo catastrofaal zal verlopen als in het waargenomen geval gebeurde, moet het plotseling leeglopen van een supraglaciaal meer op zichzelf vrij vaak voorkomen. Iedere zomer ontstaan er op de ijskap van Groenland namelijk duizenden meren (die na de warme zomerperiode weer tot ijs bevriezen). Uit satellietfoto’s was al bekend dat dergelijke meren binnen een dag konden leeglopen, maar hoe snel dat precies ging was niet bekend. Zelfs bij grote meren blijkt dat nu dus binnen enkele uren te kunnen gebeuren.


Sarah Das voor een ijsblok dat 6 m werd opgeheven
bij het plotseling leeglopen van een supraglaciaal meer

Het plotseling aanzienlijk toenemen van de watermassa onder het ijs had allerlei gevolgen. Zo werd het ijs in de omgeving opgetild, plaatselijk zelfs 1,2 m. In het midden van het (verdwenen) meer werd een blok ijs van 750 m in doorsnede zelfs 6 m opgetild. De plotselinge watermassa onder het ijs kan echter ook grotere gevolgen hebben, omdat het als een soort smeermiddel fungeert voor het altijd langzaam omlaag stromende ijs. Zo bleek het ijs ter plaatse (tijdelijk) ongeveer tweemaal zo snel te gaan stromen als voor hert leeglopen van het meer.

Referenties:
  • Das, S.B., Joughin, I., Behn, M.D., Howat, I.M., King, M.A., Lizarallalde, D. & Bhatia, M.P., 2008. Fracture propagation to the base of the Greenland ice sheet during supraglacial lake drainage. Science 320, p. 778-781.
  • Joughin, I., Das, S.B., King, M.A., Smith, B.E., Howatt, I.M. & Moon, T., 2008. Seasonal speedup along the western flank of the Greenland ice sheet. Science 320, p. 781-783.

Foto’s welwillend ter beschikking gesteld door Sarah Das, Department of Geology and Geophysics, Woods Hole Oceanographic Institution, Woods Hole, MA (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl