NGV-Geonieuws 149 artikel 934

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


10 Juni 2008, jaargang 10 nr. 6 artikel 934

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 149! Op de huidige pagina is alleen artikel 934 te lezen.

<< Vorig artikel: 933 | Volgend artikel: 935 >>

934 Cellulose uit boomringen toont fluctuaties in herkomst van stormactiviteit
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De bristelcone den (Pinus longaeva) is een bijzondere boom. In de Amerikaanse staat California komen exemplaren voor van zo'n 8000 jaar oud. Daarmee zijn ze veel ouder dan de enorme sequoia's die door de meeste mensen als de oudste bomen op aarde worden beschouwd.


De bristlecone den kan zo'n 8000 jaar oud worden

Hun hoge ouderdom maakt de oudste exemplaren van de bristlecone den tot een uitzonderlijke vorm van 'levend archief'. Zo is het mogelijk allerhande organische materialen, op basis van vergelijking met de waarden die voor de 14C-dateringen van jaarringen in deze bomen worden gevonden, tot op het jaar nauwkeurig te dateren. Dat lost veel problemen op, want de hoeveelheid 14C in de atmosfeer fluctueert, zodat er geen sprake is van een regelmatig verloop met de tijd van 14C in organische stoffen.


De naalden van de bristlecone den

De jaarringen van de bristlecone den zijn echter niet alleen belangrijk voor de nauwkeurigheid van dateringen, maar ze vormen ook een archief dat aanwijzingen geeft over het locale klimaat in de afgelopen 8000 jaar. De breedte van de jaarringen hangt namelijk vooral af van de temperatuur en de hoeveelheid water. Deze eigenschap is gebruikt door twee onderzoekers van de Universiteit van Zuid-California om de klimaatgeschiedenis van de laatste 300 jaar te reconstrueren, jaar voor jaar. Ze deden dat door eerst het 14C-gehalte van de desbetreffende jaarringen in twee exemplaren uit de White Mountains te meten zodat zekerheid bestond wat betreft de ouderdom van de ringen, en vervolgens uit die jaarringen cellulose te isoleren waarvan ze de verhouding van de zuurstofisotopen maten. Op de uitkomsten moesten ze overigens nog een aantal correcties toepassen, want bij wisselende luchtvochtigheid geven de bomen vocht af aan de lucht (evapotranspiratie) met een andere verhouding tussen de zuurstofisotopen dan door de bomen werd opgenomen. Het onderzoek was dus behoorlijk gecompliceerd.


Jaarringen van de bristlecone den

De resultaten maakten echter veel goed. Hoewel de uitgevoerde correcties kleine fluctuaties in de isotopenverhouding van de zuurstof niet significant maken, moeten grote uitslagen echter wel iets betekenen, en vergelijking met recente omstandigheden wijst uit dat dergelijke fluctuaties niet alleen stormactiviteit weergeven maar ook inzicht geven over het herkomstgebied van die stormen. Relatief geringe maar niettemin herkenbare fluctuaties vertonen een 20-jarige cyclus, wat er dus op wijst dat stormactiviteit langs de kust van de Stille Oceaan een 20-jarige cycliciteit vertoont. Er komt echter een grote verandering voor in het midden van de 19e eeuw; die wijst erop dat de eerdere aanvoer (gedurende de Kleine IJstijd) van regen door stormen vanuit het subtropische zuiden veranderde in een patroon dat sindsdien is blijven overheersen, en waarbij de regenstormen vooral 's winters optraden en vanuit het polaire noorden kwamen. Dit is een extra aanwijzing voor een veranderend circulatiepatroon van de luchtstromen op het noordelijk halfrond. De onderzoekers suggereren dat die verandering een gevolg is van onder meer een meer zuidelijke route van de straalstroom op gematigde breedte.


Lowell Stott, een van de onderzoekers

Referenties:
  • Berkelhammer, M.B. & Stott, L.D., 2008. Recent and dramatic changes in Pacific storm trajectories recorded in 18O from bristlecone pine tree ring cellulose. Geochemistry Geophysics Geosystems 9, Q04008, doi:10.1029/2007GC001803.


Copyright NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl