NGV-Geonieuws 149 artikel 935

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


11 Juni 2008, jaargang 10 nr. 6 artikel 935

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 149! Op de huidige pagina is alleen artikel 935 te lezen.

<< Vorig artikel: 934 | Volgend artikel: 936 >>

935 'Extreem hoge' rivierstanden in 2002 waren helemaal niet extreem
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Geomorfologie ! Klik hier voor alle artikelen over het Milieu !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Op 8 en 9 september 2002 trad in de Zuid-Franse rivier de Gardon een extreem hoge waterstand op. Mede door het aanzienlijke relief in het gebied veranderde de rivier in een kolkende massa die het leven eiste van 23 personen, en die voor 1,2 miljard euro schade aanrichtte.Circa 100 huizen werden volledig verwoest, 1500 huizen kwamen ten minste 2 m diep onder water te staan, en zo'n 7000 huizen werden beschadigd. Dezelfde zomer en herfst traden overigens vergelijkbare situaties op bij andere rivieren in Frankrijk, maar ook bij rivieren in ItaliŽ, Duitsland, Hongarije, TsjechiŽ en Rusland. In totaal kwamen daarbij 230 mensen om, en de schade wordt geschat op 18.5 miljard euro. Autoriteiten waren verrast over de gebeurtenissen omdat dergelijke situaties sinds mensenheugenis niet waren voorgekomen, en er dus ook geen rekening mee was gehouden.




Een brug over de Gardon, 13 km ten zuiden van La Baume onder normale omstandigheden (links) en tijdens de overstroming van 2002 (rechts)

Onderzoek naar eerdere situaties van gelijke aard wijst echter uit dat er wel degelijk eerder gelijke situaties zijn opgetreden, en dat de waterhoogten daarbij nog veel hoger waren dan in 2002. Voor het geval van de Gardon is dat nu uitvoerig gedocumenteerd aan de hand van sedimenten die door de rivier werden afgezet in grotten waarvan de ingang 17-19 m boven het gemiddelde niveau van de rivier stond, en 3 m hoger dan in 2002. Op basis van 14C-dateringen en de stratigrafie van die grotafzettingen konden de onderzoekers vaststellen dat dergelijk hoog water in de afgelopen 500 jaar zeker vijfmaal is voorgekomen. In die tijd was het dal van de Gardon bewoond, wat eens te meer bewijst dat het geheugen van de mens via overlevering niet ver teruggaat.

In 2002 was de maximale afvier van de Gardon circa 6600 m3/s. Bij de eerdere hogere waterstanden moet dat, volgens berekeningen op basis van de lokale topografie, driemaal 6850-7100 m3/s zijn geweest en tweemaal zelfs meer dan 8000 m3/s. Dit betekent dat de situatie van 2002 bepaald niet uitzonderlijk is geweest. Soortgelijke conclusies zijn ook getrokken voor de rivieren die elders in 2002 hoge waterstanden bereikten. Met die gegevens is het moeilijk vol te houden (zoals onder meer door Rijkswaterstaat wordt gedaan) dat er sprake is van een toename van hoogwater in rivieren, en dat de waterstanden bij uitzonderlijke situaties ook steeds hoger zullen worden. Het lijkt veel eerder te gaan om natuurlijke processen die al zeer lang optreden, en die geen verband houden met de huidige klimaatverandering (zo daarvan al sprake is).


De hoge waterstand in 2002 zorgde voor erosie hoog langs de dalwand, waar (bij punt GZ) echter ook materiaal werd afgezet

Wel geeft het onderzoek aan dat er geen aanleiding is om aan te nemen dat de omstandigheden van 2002 uitzonderlijk waren. Integendeel, zeker in gebieden waar overstromingen veel slachtoffers kunnen eisen en grote schade berokkenen, lijkt het verstandig om maatregelen te treffen die de schadelijke gevolgen van een dergelijke hoge waterstand kunnen verminderen. In Nederland zijn er na de overstromingen van de Maas destijds dergelijke maatregelen genomen, onder meer in de vorm van een verbod om in de uiterwaarden te bouwen. Het geheugen van de overheid in Nederland is in dat verband echter wel zeer kort, want het provinciehuis van Limburg is niettemin een nieuw obstakel, en ook is het verbod om in de uiterwaarden te bouwen versoepeld of zelfs ingetrokken. Het wachten is daarom op een nieuwe overstroming; als die zal plaatsvinden, zullen de verantwoordelijke autoriteiten ongetwijfeld hun handen in onschuld wassen, en de Tweede Kamer zal ongetwijfeld geschokt zijn. Maar daaraan zijn we in Nederland intussen wel gewend.

Referenties:
  • Sheffer, N.A., Rico, M., Enzel, Y, Benito, G. & Grodek, T., 2008. The palaeoflood record of the Gardon River, France: a comparison with the extreme 2002 flood event. Geomorphology 98, p. 71-83.

Foto's uit het aangehaalde artikel.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl