NGV-Geonieuws 150 artikel 942

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


3 Juli 2008, jaargang 10 nr. 7 artikel 942

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 150! Op de huidige pagina is alleen artikel 942 te lezen.

<< Vorig artikel: 941 | Volgend artikel: 943 >>

942 Herkomst en ouderdom van Amerikaanse reuzenduinen vastgesteld
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Dateringen ! Klik hier voor alle artikelen over Geomorfologie ! Klik hier voor alle artikelen over Sedimentologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Op de grens van de Amerikaanse staten Colorado en New Mexico liggen, aan de voet van een gebergte en ver verwijderd van de kust, duinen die gezamenlijk een grote oppervlakte beslaan. De duinen zijn, behalve langs de randen van het gebied, onbegroeid en de wind heeft er vrij spel. Tal van duinvormen komen er tot ontwikkeling, en ze veranderen voortdurend van vorm. De hoogste duinen bereiken een hoogte van ca. 200 m. Schattingen voor de hoogte van de duinen in het verleden variŽren van 183 tot 244 m; de hoogste duinen nu zijn omstreeks 230 m hoog, maar binnen enkele dagen kunnen de hoogtes van de duinen door de voortdurende windactiviteit met enkele meters toe- of afnemen. Het gebied waarin de duinen minimaal 20 m hoog zijn bedraagt momenteel 72 km2, maar een gebied van nog eens 553 km2 is met dunnere massaís eolisch zand bedekt. Het totale volume van het duingebied wordt geschat op omstreeks 13 miljard m3 (wat een gemiddelde dikte van 140-188 m betekent) en het volume van het eolische zand eromheen is nog eens zoín 2-5 miljard m3.


Uitzicht op de Great Sand Dunes

Dit merkwaardige gebied, dat bescherming geniet (maar wel toegankelijk is) als National Park en dat bekend staat als de Great Sand Dunes (Grote Zandduinen), heeft tal van geologen en geomorfologen voor raadsels gesteld die maar moeilijk konden worden opgelost. Zo waren er bijv. wel veel hypotheses omtrent de oorsprong en de ouderdom van de duinen, maar geen daarvan was onomstreden. Een uitgebreid onderzoek door medewerkers van de Geologische Dienst van de Verenigde Staten heeft nu een aantal resultaten opgeleverd waarmee de vragen over oorsprong en ouderdom lijken te kunnen worden beantwoord.


Ligging van de Great Sand Dunes

Om meer duidelijkheid te krijgen over de geologische context waarin de duinen tot ontwikkeling konden komen, hebben de onderzoekers een gedetailleerde kartering uitgevoerd van een gebied dat zich tot enkele tientallen kilometers naar het noorden, zuiden en westen van de Great Sand Dunes uitstrekt. Tevens werden gegevens geanalyseerd van 178 boringen van meestal 20-45 m diep. De ouderdom van de aan of nabij het oppervlak gelegen lagen werd bepaald met C-14 en met OSL (optically stimulated luminescence: een techniek waarmee kan worden vastgesteld wanneer een korrel voor het laatst aan zonlicht was blootgesteld). Van zirkoonkristallen werd de ouderdom radiometrisch bepaald om te kunnen vaststellen uit welke gesteenten in de omgeving ze afkomstig zouden zijn.


Alluvium in de vlakte nabij de Great Sand Dunes

Uit dit onderzoek blijkt dat de herkomst van het zand een laaggelegen gebied zonder afwatering is, iets ten noorden van de Rio Grande. Eerder werd aangenomen dat het zand afkomstig zou zijn van de vlakte waardoor de Rio Grande stroomt, en die aan het einde van het Pleistoceen vaak droog stond (door wisselende hoeveelheden smeltwater per seizoen) en waarop de wind vrij spel had (door gebrek aan begroeiing wegens de lage temperaturen). In die depressie was veel zand aanwezig dat werd aangevoerd door rivieren vanuit de Sangre de Cristo Mountains (het Bloed van Christus Gebergte) in het oosten, maar vooral vanuit de San Juan Mountains (het Sint Johannes Gebergte) in het westen. Een vraag die overigens nog niet kan worden beantwoord is hoe het mogelijk is dat zulke enorme hoeveelheden zand door de wind konden worden vervoerd. Het zand is namelijk merendeels niet zeer fijn, en het totale volume van de Great Sand Dunes is immers ontzagwekkend.

Tevens blijkt uit het onderzoek dat de duinen niet ontstonden in het Laat-Pleistoceen, maar dat ze ouder moeten zijn. De precieze ouderdom is niet vast te stellen, maar het duinzand moet zijn vrijgekomen nadat een groot glaciaal meer (Lake Alamosa) ongeveer 440.000 jaar geleden leegliep, maar voordat de stroomrichting van rivieren die afkomstig zijn van de westkant van de Sangre de Cristo Mountains omstreeks 130.000 jaar geleden werd omgebogen doordat zich al duinen aan de voet van het gebergte begonnen te vormen.

Referenties:
  • Madole, R.F., Romig, J.H., Aleinikoff, J.N., VanSistine, D.P. & Yacob, E.Y., 2008. On the origin and age of the Great Sand Dunes, Colorado. Geomorphology 99, p. 99-119.

Fotoís uit het aangehaalde artikel.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl