NGV-Geonieuws 150 artikel 944

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


9 Juli 2008, jaargang 10 nr. 7 artikel 944

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 150! Op de huidige pagina is alleen artikel 944 te lezen.

<< Vorig artikel: 943 | Volgend artikel: 945 >>

944 Andes kwam plotseling snel omhoog
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Dateringen ! Klik hier voor alle artikelen over het Inwendige van de Aarde ! Klik hier voor alle artikelen over Structurele geologie, (Plaat)tektoniek & Aardbevingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Gebergten komen langzaam omhoog door plooiing en breukvorming in de bovenste aardkorst. Dat is althans de gangbare mening, die onder meer is gestoeld op wat we weten over schollentektoniek. Onderzoek van de Andes, waarvan eerder werd gedacht dat die in ca. 40 miljoen jaar was ontstaan, toont echter aan dat die mening moet worden herzien. Het blijkt dat het gebergte een plotselinge sterke groei vertoonde.


De Corque syncline op de Altiplano, een hoogvlakte in de Andes op ca. 3800 m, met gesteenten van 10-5 miljoen jaar oud.

Het onderzoek was niet op traditionele methoden gestoeld, maar op nieuwe technieken. Daarmee is het mogelijk om te meten hoe neerslag en oppervlaktetemperatuur door de loop der tijd de chemische samenstelling van de bodem hebben beïnvloed. Dergelijk onderzoek werd uitgevoerd in enkele hooggelegen bekkens van het gebergte. Op basis van de metingen kon het onderzoeksteam vaststellen op welke hoogte de sedimenten in deze bekkens oorspronkelijk zijn afgezet. Daarbij bleek dat de Andes inderdaad gedurende enkele tientallen miljoen jaren langzaam was opgerezen, maar dat er tussen 10 en 6 miljoen jaar geleden een plotselinge versnelling in de stijging optrad.


De Salla Formatie in de oostelijke Andes met 28-26 miljoen jaar oude gesteenten

Een parallel onderzoek van een promovendus van onderzoekleidster Carmalia Garzione toont overigens aan dat niet alleen de gebergteketen zelf maar een veel groter gebied (van meer dan 500 km breed) aan deze 'groeispurt’ meedeed, zij het dat de plotselinge versnelling van de stijging van dit gebied minder dramatisch was dan de groei van het gebergte zelf. Niettemin leidde de stijging van dit aangrenzende gebied tot een sterke insnijding door rivieren; de achterwaartse erosie die hiervan het gevolg was resulteerde ook in diepe dalen in de flanken van de Andes.


Onderzoekleidster Carmala Carzione in de Andes

De ontdekking van de 'groeispurt’ kan niet volledig verklaard worden op basis van de huidige theorie van de schollentektoniek. Aan die theorie moet daarom volgens de onderzoekers een nieuw aspect worden toegevoegd, dat zij omschrijven als 'delaminatie’. Dat is overigens geen opzienbarende uitspraak, want er wordt al tientallen jaren over een dergelijk proces gedebatteerd. Er waren namelijk al eerder (minder sterke) aanwijzingen voor, maar in de huidige modellen van gebergtevorming kan dit proces niet goed worden ingepast. De huidige theorie gaat ervan uit dat bij de botsing tussen een continentale en een oceanische aardschol plooiing van de continentale korst optreedt (waardoor een gebergte wordt opgestuwd), en dat tegelijkertijd onder het gebergte en soort 'wortel’ (ook van continentale korst) wordt gevormd, min of meer als spiegelbeeld van het gebergte. Deze wortel zou volgens de gangbare theorieën door convectiestromingen in de aardmantel geleidelijk worden geërodeerd, waardoor het lichte materiaal van de korst vervangen wordt door zwaarder mantelmateriaal, wat een geleidelijke verdere stijging van het gebergte veroorzaakt. De delaminatietheorie stelt daarentegen dat de wortel van het gebergte opwarmt, op een gegeven ogenblik afbreekt en dan in de mantel wegzakt. Dat afbreken is een plotseling proces, waardoor de plotseling versnelde stijging van het gebergte zou worden verklaard. De Andes zou hierdoor volgens de onderzoekers binnen 4 miljoen jaar maar liefst 2 km hoger zijn geworden.bij Altiplano: De Corque syncline op de Altiplano, een hoogvlakte in de Andes op ca. 3800 m, met gesteenten van 10-5 miljoen jaar oud.

Referenties:
  • Garzione, C.N., Hoke, G.D., Libarkin, J.C., Withers, S., MacFadden, B., Eiler, J., Ghosh, P. & Mulch, A., 2008. Rise of the Andes. Science 320, p. 1304-1307.
  • Kerr, R.A., 2008. The Andes popped up by losing their deep-seated rocky load. Science 320, p. 1275.

Foto’s uit het veld welwillend ter beschikking gesteld door Carmala Garzione, Department of Earth and Environmental Sciences, University of Rochester, Rochester, NY (Verenigde Staten van Amerika); foto van Carmala Carzione: University of Rochester.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl