NGV-Geonieuws 150 artikel 945

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


10 Juli 2008, jaargang 10 nr. 7 artikel 945

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 150! Op de huidige pagina is alleen artikel 945 te lezen.

<< Vorig artikel: 944 | Volgend artikel: 946 >>

945 Verenpracht van fossiele vogels wordt duidelijker
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De veren van fossiele vogels bevatten soms enig organisch materiaal. Dat is tot nu toe beschouwd als de resten van bacteriŽn die bij het vergaan van de afgestorven vogel een rol hebben gespeeld. Onderzoek met een scanning electron microscoop van een aantal veren van een vogel uit het Vroeg-Krijt heeft echter een ander - en opwindend - beeld opgeleverd. Het blijkt namelijk dat het organische materiaal op de veren bestaat uit zogeheten melanosomen; dat zijn langgerekte orgaantjes die een pigment bevatten.


Fossiele vogel uit het Eoceen van Denemarken met veren en een als organisch vliesje gefossiliseerd oog

Het opvallende hierbij is dat de 'igmentlichaampjesí alleen blijken voor te komen op die delen van de veren die als donkere banden zichtbaar zijn. Die donkere banden wisselen af met lichtgekleurde banden (deze afwisseling kent haast iedereen uit de veren van diverse roofvogels), en deze lichtgekleurde banden blijken geen melanosomen te bevatten. Vergelijking van deze gegevens met de (ook gebande) veren van een recente specht keerden de onderzoekers dat bij de specht eenzelfde patroon optreedt.


Kleurstrepen in een veer van de vogel uit het Krijt (links) en van een recente specht (rechts)

De onderzochte fossiele veren behoren toe aan een vogel die ca. 100 miljoen jaar geleden in het huidige BraziliŽ moet hebben geleefd. Dat de veren van deze fossiele vogel niet een toevallige gelijkenis met recente vogels vertonen wat betreft het voorkomen van melanosomen, blijkt uit een onderzoek dat de wetenschappers verrichten aan een andere fossiele vogel, die zoín 5 miljoen jaar geleden (Eoceen) in het huidige Denemarken rondvloog. Rondom de schedel vertoont dat fossiel eveneens veren waarop een banding te zien is, en waarop de melanosomen eveneens alleen voorkomen op de donkere banden. Die Eocene vogel bevatte echter ook nog een dun vliesje waar zijn ogen hebben gezeten, en dat vliesje bevat organisch materiaal waarin eveneens melanosomen werden aangetroffen. Die hadden dezelfde karakteristieken als de melanosomen die bij recente vogels verantwoordelijk zijn voor de kleur van de ogen.


Scanning Electron Microscope (SEM) opnames van donkere en lichte strepen in de veren van de fossiele vogel en een recente soort. De donkere banden bevatten melasonomen (langgerekte orgaantjes die een pigment bevatten), de lichte banden niet


De relatie tussen de donkere en lichte banden enerzijds en de aanwezigheid van melasonomen anderzijds (fossiel links, recent rechts).

Op basis van deze bevindingen verwachten de onderzoekers dat meer gericht onderzoek van fossielen meer organisch materiaal met melanosomen zal aantonen. Daarbij denken ze onder meer aan haren uit de vacht van fossiele zoogdieren en aan de huid van dinosauriŽrs. Omdat de diverse kleuren het resultaat zijn van pigmenten die in iets verschillende melanosomen zitten, achten de onderzoekers de kans groot dat het op den duur mogelijk zal worden om van tal van fossiele soorten vast te stellen welke kleur (of welke kleuren) ze hadden. Daarmee zou dan een eind komen aan de thans vrijwel volledig op fantasie berustende kleuren waarmee fossiele dieren worden afgebeeld.


Onderzoeksleider Jacob Vinther

Referenties:
  • Vinther, J., Briggs, D.E.G., Prum, R.O. & Saranathan, V., 2008. The colour of fossil feathers. Biology Letters (July 9, 2008), doi:10.1098/rsbl.2008.0302, 4 blz.

Fotoís welwillend ter beschikking gesteld door Jakob Vinther, Department of Geology and Geophysics, Yale University, New Haven, CT (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl