NGV-Geonieuws 8 artikel 95

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Juni 2000, jaargang 2 nr. 2 artikel 95

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 8! Op de huidige pagina is alleen artikel 95 te lezen.

<< Vorig artikel: 94 | Volgend artikel: 96 >>

95 SauriŽr bezat staart met typische vogelkenmerken
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De eerste vogels bezaten kenmerken die sterk lijken op die van sauriŽrs. Nu is er echter ook een fossiel ontdekt van een sauriŽr met een typisch vogelkenmerk. Dat maakt de evolutionaire verwantschap tussen beide groepen nog aannemelijker dan hij reeds was.

Een groep Amerikaanse, Poolse en Japanse onderzoekers bericht over een aan de bekende Oviraptor verwante sauriŽr, waarvan fragmenten werden gevonden in de Nemegt-Formatie in MongoliŽ. Deze formatie werd gevormd gedurende het Laat-Krijt. De vondst betreft de meeste wervels (met de uitstekende ribbels daarop) en verder onder meer ribben, bekken, dijbeen, scheenbeen, kuitbeen en enkele enkelbeenderen. Het gevonden exemplaar had een korte staart met 24 segmenten, waarvan de laatste vijf vergroeid zijn. Dit vergroeide uiteinde is tot nu toe beschouwd als een typisch kenmerk voor vogels. Dat het hier niet om een vogel gaat maar om een sauriŽr, lijdt echter geen twijfel, gezien de aard van de andere botten.


OVIRAPTOR

Volgens de onderzoekers gaat het in veel opzichten om een opmerkelijke soort, waaraan overigens nog geen naam is toegekend. Hij wijkt namelijk in een aantal opzichten sterk af van de overige therapoden uit die tijd, althans voor zover het niet gaat om vogels. Zo is het aantal van 24 staartsegmenten uitzonderlijk, want alle andere bekende oviraptosauriŽrs hebben er meer: zo hebben Oviraptor mongoliensis en Ingenia er 27 en Conchoraptor zelfs 32. Het lage aantal staartsegmenten lijkt ook een aanwijzing van een evolutionaire tussenvorm met vogels, want die hebben er gewoonlijk 18-23.

Het niet-vergroeide gedeelte van de staartbeenderen vertoont, van segment 15 tot segment 24, karakteristieken die afwijken van die van de verwante sauriŽrs, onder meer wat betreft de mate waarop ze aan elkaar vastzitten. Het gaat niet om een pathologische afwijking, stellen de onderzoekers, gezien de verder zeer regelmatige bouw van de staart, die geen ruwe oppervlaktetextuur op de botten vertoont, geen asymmetrische groei, geen onderbreking van de groei, en evenmin tekenen van verwondingen.

De onderzoekers wijzen erop dat oviraptosauriŽrs volgens de huidige inzichten niet meer verwant zijn aan vogels dan veel andere groepen sauriŽrs. Daarom menen ze dat men er niet zonder meer van mag uitgaan dat de korte staart en de vergroeide staartbeenderen direct vergelijkbaar zijn met de staart van vogels. Ze merken echter ook op dat van een aantal groepen sauriŽrs bekend of waarschijnlijk is dat ze een soort veren hadden, en dat dit ook voor de oviraptosauriŽrs mogelijkerwijze het geval was. De korte staart en de vorm van het vergroeide staartbeen zijn goed in overeenstemming te brengen met een staart met lange veren.

Referenties:
  • Barsbold, R., Currie, Ph.J., Myhrvold, N., Osmolska, H., Tsogtbaatar, K. & Watabe, M., 2000. A pygostyle from a non-avian therapod. Nature 403, p. 155-156.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Fossiel van sauriŽr ontdekt met staart die aan vogel doet denken' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (12 februari 2000).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl