NGV-Geonieuws 151 artikel 953

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


6 Augustus 2008, jaargang 10 nr. 8 artikel 953

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 151! Op de huidige pagina is alleen artikel 953 te lezen.

<< Vorig artikel: 952 | Volgend artikel: 954 >>

953 Bijzondere excursie voor excellente studenten
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen ! Klik hier voor alle artikelen over Sedimentologie ! Klik hier voor alle artikelen over Structurele geologie, (Plaat)tektoniek & Aardbevingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De besparingen die in de afgelopen 35 jaar het universitair onderwijs hebben getroffen, hebben er bij de opleiding van studenten in de geologie toe geleid dat zij veel minder tijd in het veld (op excursie of voor eigen veldwerk) doorbrengen dan daarvoor gebruikelijk was. Dat heeft uiteraard consequenties: het herkennen van verschijnselen, het vergelijken van verschijnselen uit diverse gebieden, en het beschouwen van verschijnselen in een brede geologische context is voor de huidige generatie studenten veel moeilijker dan voor degenen die tijdens hun studie vaak maanden per jaar veldwerk deden. Het is dan ook een gelukkige greep geweest om 14 excellente studenten geologie, biologie en sterrenkunde uit Leiden en van de Vrije Universiteit van Amsterdam, begeleid door 7 stafleden, een uitgebreide excursie te laten maken naar Australië om daar - overigens na een intensieve cursus vooraf met onder meer een excursie naar de Ardennen - een aantal unieke verschijnselen te bestuderen.


Recente stromatolieten in Shark Bay

De excursie werd georganiseerd door het Bioscience Initiative van de Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen van de Universiteit Leiden; het doel van het Bioscience Initiatve is om de samenhang tussen de natuurwetenschappen te bevorderen. Zeker voor geologen is dat overigens altijd al een pure noodzaak geweest. De excursie kreeg de wat pretentieuze naam 'Expeditie Eendracht’, zo genoemd naar het VOC-schip Eendracht dat in 1616 toevallig aan de Australische kust -letterlijk - verzeild raakte.


Stromatolieten van 3,5 miljard jaar oud in het Pilbara-gebied

In Perth werd de Nederlandse groep uitgebreid met 12 Australische studenten en docenten. Deze groep reed met twee busjes noordwaarts. Een eerste belangrijk excursiepunt was Shark Bay, een zoute lagune waarin maar weinig organismen in leven kunnen blijven, maar die wereldberoemd is omdat het een van de zeer weinige plaatsen op aarde is waar nog stromatolieten voorkomen. Deze stromatolieten bestaan uit kalkachtige groeisels van microorganismen, die al uit het vroege Precambrium bekend zijn, en waarvan lang werd gedacht dat ze uitgestorven waren.


Emeritus-hoogleraar Westbroek:
“Het ging om de alleroudste resten
van de aardkorst en het leven”


IJzerafzetting van ruim 3 miljard jaar oud


Verder naar het noorden, zo’n 1500 km van Perth, kwam de excursie in het Pilbara-gebied, waar gesteenten voorkomen die tot de oudste op aarde behoren. Ook daar konden stromatolieten worden bewonderd, maar dan wel exemplaren van 3,5 miljard jaar oud. Die bijzondere fossielen zijn overigens niet het enige uitzonderlijke dat het gebied te bieden heeft: zo komen er honderden meters dikke ijzerafzettingen voor die alleen maar gevormd kunnen zijn toen de aardatmosfeer nog nauwelijks enige zuurstof bevatte. Verder zijn er een soort microcontinenten te vinden die samengeklonterd zijn zonder dat er enige aanwijzing is voor schollentektoniek: de jonge aarde was kennelijk nog te heet voor de min of meer regelmatige convectiestromen in de aardmantel zoals we die nu kennen. Zo kent het Pilbara-gebied nog tal van verschijnselen die een goede indruk geven van de omstandigheden die tijdens de vroege geschiedenis van de aarde moeten hebben geheerst.


En natuurlijk was het ook nog gezellig ...

Dat de confrontatie met dergelijke verschijnselen de voor deze excursie zorgvuldig geselecteerden het inzicht daarin heeft vergroot, is duidelijk. Het houden van een dergelijke excursie moet dan ook worden beschouwd als een lofwaardig initiatief dat navolging verdient, ondanks de hoge eraan verbonden kosten.

Referenties:
  • Anonymus, 2008. Expeditie naar de oudste resten van de aarde. Universiteit Leiden, Nieuwsbrief 22 juli 2008.

Foto van de recente stromatolieten in Shark Bay: Paul Harrison (Reading, Engeland); overige foto’s: Universiteit Leiden.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl