NGV-Geonieuws 151 artikel 956

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Augustus 2008, jaargang 10 nr. 8 artikel 956

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 151! Op de huidige pagina is alleen artikel 956 te lezen.

<< Vorig artikel: 955 | Volgend artikel: 957 >>

956 Antarctica had toendravegetatie voor vergletsjering
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Buitengewoon goed bewaard gebleven fossielen bewijzen dat Antarctica 14 miljoen jaar geleden, vlak voordat het continent door ijs werd bedekt, een toendravegetatie had. De fossielen, die mossen, stuifmeel, diatomeeën, kleine kreeftachtigen (ostracoden) en insecten (onder meer kevers) omvatten, werden aangetroffen in meerafzettingen die werden gevormd kort voordat het Transantarctisch Gebergte, in het midden van Antarctica, geheel vergletsjerde. De afzettingen moeten zijn ontstaan in een ijsvrij meer dat zich, destijds gelegen in een toendra, nu bevindt in het gebied van de droge dalen van McMurdo. Ze markeren het einde van een tijd die sindsdien gekenmerkt wordt door de continue aanwezigheid van een dikke ijskap.


Mos uit de 14 miljoen jaar oude sedimenten

De fossielen bestaan uit diatomeeën en ostracoden die in het meer leefden, maar ook uit mossen die hetzij vanaf een afkalvende oever, hetzij via de wind in het water terecht kwamen en daar bezonken, alsook uit insecten die in het meer terechtkwamen en daar verdronken. Veel van de fossielen zijn - wat overigens niet ongewoon is voor fossielen in meerafzettingen - zo goed bewaard gebleven dat er uiterst fijne details aan kunnen worden onderscheiden. Ook de sedimenten zelf zijn vrijwel ongestoord bewaard gebleven. Mede daarom kan worden vastgesteld dat de vegetatie van destijds sterk moet hebben geleken op die van Zuid-Amerika nu. Zo’n 13,9 miljoen jaar geleden verdween de vegetatie plotseling; volgens de onderzoekers moet dat geweten worden aan een plotselinge klimaatverandering waarvan de oorzaak niet bekend is, maar die zorgde voor een van de meest dramatische veranderingen sinds het einde van het Mesozoïcum.


Enkele fossielen uit het onderzochte gebied, en vergelijking tussen het gebied 14 miljoen jaar geleden en nu (tekening Zina Deretsky, NSF).

De fossielen zijn door de plotseling veranderende omstandigheden als het ware gevriesdroogd. Het bleek echter mogelijk om ze weer water te laten opnemen, waardoor sommige exemplaren er haast als vers uitzien. Sommige soorten zijn overigens niet van recente vertegenwoordigers te onderscheiden: de meest voorkomende mossoort (Drepanocladus longifolius) is daarvan een voorbeeld. Dat is uitzonderlijk, want een dergelijke stabiliteit in vorm gedurende zo’n lange tijd komt bijna niet voor in de geologische geschiedenis. Een ander uitzonderlijk aspect is het zachte weefsel dat in sommige ostracoden is aangetroffen.


Interview in het gebied van de droge dalen
van McMurdo


Onderzoeksleider David Marchant.


Uit de onderzoeksgegevens concluderen de onderzoekers dat de temperatuur ter plaatse destijds ongeveer 7 °C hoger moet zijn geweest dan nu. Na de plotselinge afkoeling 13,9 miljoen jaar geleden bleef het gebied, ondanks een tijdelijke opwarming 3,5 miljoen jaar geleden tot een temperatuur die hoger was dan nu, koud en droog (polair woestijnklimaat). Een groot deel van Antarctica lijkt volgens de onderzoekers dan ook niet erg gevoelig voor temperatuurfluctuaties.

Referenties:
  • Lewis, A.R., Marchant, D.R., Ashworth, A.C., Hedenäs, L., Hemming, S.R., Johnson, J.V., Leng, M.J., Machlus, M.L., Newton, A.E., Raine, J.I., Willenbring, J.K., Williams, M. & Wolfe, A.P., 2008. Mid-Miocene cooling and the extinction of tundra in continental Antarctica. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States, 105, p. 10676-10680.

Foto’s: National Science Foundation (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl