NGV-Geonieuws 151 artikel 957

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


18 Augustus 2008, jaargang 10 nr. 8 artikel 957

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 151! Op de huidige pagina is alleen artikel 957 te lezen.

<< Vorig artikel: 956 | Volgend artikel: 958 >>

957 Odyssee beschrijft astronomische configuraties uit 1178 v.Chr. exact
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Archeologie ! Klik hier voor alle artikelen over Astronomie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Tot de belangrijkste culturele erfenissen uit het verleden behoren de Ilias en de Odyssee, boeken - in feite zeer lange metrische verzen - die (waarschijnlijk ten onrechte) aan de Griekse dichter Homerus worden toegeschreven. De Ilias beschrijft de 10 jaar durende Trojaanse oorlog (begonnen vanwege de roof van de schone Helena), en de Odyssee verhaalt de laatste 41 dagen van de eveneens 10 jaar durende terugreis van de held Odysseus naar het Griekse eiland Ithaca, waar hij koning was. De lange reistijd was een gevolg van de toorn van de goden die hij over zich had afgeroepen. Hij beleefde veel avonturen, die in wat we nu 'flash backs' zouden noemen uitvoerig worden uiteengezet in de Odyssee.


Restanten van Troje, de stad in Klein-Azië waarmee de Grieken tien jaar oorlog voerden

Lange tijd is gedacht dat de Ilias en de Odyssee op fantasie berustten, totdat opgravingen Troje blootlegden en veel van de Ilias op juistheid bleek te berusten. Ook met betrekking tot de Odyssee is inmiddels duidelijk geworden dat er goede verklaringen zijn voor de route die Odysseus met zijn mannen op de terugweg moet hebben afgelegd. Maar niet alle onderdelen van de Odyssee leken op waarheid te berusten. Zo wordt het plotseling donker als Odysseus op Ithaca terugkeert. Astronomen hebben al eerder vastgesteld dat die korte duisternis het gevolg zou kunnen zijn geweest van een totale zonsverduistering, die op 16 april 1178 v. Chr. op de Ionische Eilanden van Griekenland inderdaad voor duisternis moet hebben gezorgd, maar sceptici hebben lange tijd beweerd dat de zonsverduistering als het ware als 'extra natuurramp' in de Odyssee is verweven, en dat er geen aanwijzingen zijn dat die plaatsvond bij de terugkomst van Odysseus.


Odysseus slacht bij zijn thuiskomst de ‘vrijers’ van Penelope af

Dank zij het beschikbaar komen van zeer krachtige computers hebben onderzoekers van de Rockefeller Universiteit nu echter zeer waarschijnlijk gemaakt dat de beschrijving van de zonsverduistering in de Odyssee inderdaad samenviel met de terugkomst van Odysseus. In de Odyssee worden namelijk ook andere astronomische verschijnselen beschreven die in de dagen rondom de terugkomst van Odysseus optraden, en het optreden daarvan is nu 'teruggerekend.


De Griekse zanger/dichter Homerus

In dat kader berekenden de onderzoekers de tijd van optreden van vier gebeurtenissen uit de Odyssee. De eerste betreft de slachtpartij die Odysseus aanrichtte onder de mannen die hij in zijn huis aantrof, en die al jaren (vergeefs) probeerden zijn vrouw, Penelope, te verleiden. Diverse malen vermeldt de Odyssee dat het toen volle maan was. Zes dagen eerder was de planeet Venus, volgens de Odyssee, hoog aan de hemel zichtbaar, en 29 dagen eerder waren twee sterrenbeelden, de Pleďaden en Boötes (ook wel de berenhoeder of de ossendrijver genoemd) tegelijk zichtbaar bij zonsondergang. Tenslotte geeft de Odyssee aan dat 33 dagen voor de slachtpartij Mercurius hoog stond tijdens de dageraad, aan het westelijke einde van zijn ban.'


De door de onderzoekers berekende sterrenhemel tijdens de volledige zonsverduistering

De bovengenoemde situaties treden op in cycli met ongelijke duur. De onderzoekers berekenden daarom wanneer aan al deze verschijnselen werd voldaan in de tijd dat de Trojaanse Oorlog moet zijn afgelopen. Dat bleek slechts één mogelijkheid op te leveren: de beschreven situaties moeten zich precies volgens het in de Odyssee opgetekende tijdschema hebben voorgedaan op momenten die uiteindelijk culmineerden in de volledige zonsverduistering op 16 april 1178 v.Chr.

De onderzoekers tekenen aan dat de preciesheid waarmee de Odyssee de astronomische gegevens weergeeft niet per definitie hoeft te betekenen dat ook alle andere passages uit het werk volledig waar zijn. Toch is de accuratesse zo groot, dat het er naar uit ziet dat de Odyssee een historisch veel betrouwbaarder beeld schetst dan tot nu toe werd aangenomen. En dat kan een nieuw licht werpen op tal van gebeurtenissen uit de geschiedenis van het klassieke Griekenland.

Referenties:
  • Baikouzis, C. & Magnasco, M.O., 2008. Is an eclipse described in the Odyssey? Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States 105, p. 8823-8828.

Computerreconstructie welwillend ter beschikking gesteld door Marcelo Magnasco, Laboratory of Mathematical Physics, The Rockefeller University, New York, NY (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl