NGV-Geonieuws 8 artikel 96

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Juni 2000, jaargang 2 nr. 2 artikel 96

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 8! Op de huidige pagina is alleen artikel 96 te lezen.

<< Vorig artikel: 95 | Volgend artikel: 97 >>

96 Massaal uitsterven gebeurde 200 miljoen jaar geleden eerst op het land, pas daarna in zee
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Dateringen ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Een aantal geologische grenzen berust op het plotseling uitsterven van grote aantallen planten- en (vooral) diergroepen, zowel op land als in de zee. Het uitsterven op land en in zee op de belangrijke geologische grens tussen Trias en Jura, blijkt echter niet gelijktijdig te zijn opgetreden. In zee stierven grote aantallen diergroepen uit, waaronder de nog steeds raadselachtige dieren die de wijd verspreide conodonten (minuscule, getande 'plaatjes') bevatten, die gedurende het gehele Paleozo´cum en de Trias in grote aantallen moeten hebben geleefd. Op het land stierven zoveel diergroepen uit dat de daarvoor nog vrijwel onbekende dinosauriŰrs plotseling alle 'vrijheid' kregen en aan een snelle ontwikkeling begonnen.

Een internationaal onderzoeksteam heeft nu vastgesteld dat het uitsterven op het land en in zee op de grens Trias/Jura niet gelijktijdig plaatsvond. Ze konden die grens in mariene afzettingen zeer nauwkeurig radiometrisch dateren op basis van de verhouding tussen uranium en lood in zirkoonkristallen die ze aantroffen in een vulkanische aslaag, die ze precies op de grens van Trias en Jura aantroffen. De ouderdom van die aslaag, die ze aantroffen in een sectie op een groep eilanden even voor de westkust van Canada, bleek 199,6 ▒ 0,3 miljoen jaar te zijn. Toevalligerwijze werd dezelfde grens onlangs ook bepaald op basis van het desbetreffende stadium in de evolutie van ammonieten, dat ook met de U/Pb-verhouding kon worden gedateerd. Het moment van massaal uitsterven in zee lijkt daarmee onomstotelijk vast te liggen.

Het gevonden tijdstip wijkt echter enigszins af van de eerder bepaalde grens tussen Trias en Jura, zoals die was vastgesteld op basis van het plotseling verdwijnen van talrijke plantensoorten, alsook van grote groepen gewervelde dieren. Dat uitsterven was eveneens zeer nauwkeurig radiometrisch bepaald, waarbij 200,6 miljoen jaar als tijdstip was gevonden. Dat betekent dus dat op het land het massale uitsterven enkele honderdduizenden jaren voor het massaal uitsterven in zee plaatsvond.

Dat doet de vraag rijzen of de beide fasen van uitsterven met elkaar te maken hebben. Dat is geenszins uitgesloten, want er zijn processen denkbaar die veel sneller invloed hebben op het leven op het land dan op de mariene fauna. Te denken valt daarbij in veranderingen van de samenstelling van de atmosfeer, bijv. door het plotseling stijgen van de concentraties koolzuurgas of methaan. Een dergelijke gebeurtenis zou mogelijk pas op langere termijn het leven in zee be´nvloeden, als gevolg van de bufferwerking van de zee.

Referenties:
  • Palfy, J., Mortensen, J.K., Carter, E.S., Smith, P.L., Friedman, R.M. & Tipper, H.W., 2000. Timing the end-Triassic mass extinction: first on land, then in the sea? Geology 28, p. 39-42.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Trias/Jura-grens op het land is iets ouder dan die in zee' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (4 maart 2000).


Copyright ę NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl