NGV-Geonieuws 152 artikel 965

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


12 September 2008, jaargang 10 nr. 9 artikel 965

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 152! Op de huidige pagina is alleen artikel 965 te lezen.

<< Vorig artikel: 964 | Volgend artikel: 966 >>

965 Klimaatverandering vergt slechts enkele jaren
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Het wereldwijde klimaat kan snel veranderen. De temperatuurstijging in de afgelopen eeuw (ongeveer 0,5-10 °C), waarvan vaak gezegd wordt dat die sneller was dan ooit tevoren, was in feite slechts een zeer langzame verandering. Opnieuw zijn er namelijk duidelijke aanwijzingen gevonden dat het klimaat veel sneller kan veranderen. Al eerder waren er overtuigende aanwijzingen dat het noordelijk halfrond aan het einde van de laatste ijstijd binnen hooguit enkele tientallen jaren vele graden warmer werd (zie onder meer Geonieuws 941). Nu zijn er nieuwe bewijzen dat er gedurende het laatste deel van de ijstijd nog veel snellere temperatuurfluctuaties hebben plaatsgevonden, en wel van 2-4 °C binnen een of twee jaar! En dat het niet ging om een eenmalige gebeurtenis blijkt uit het feit dat er binnen betrekkelijk korte tijd twee van dergelijke temperatuurveranderingen plaatsvonden.


Het kamp van de onderzoekers op Groenland
(foto J.P. Steffensen)

Deze opzienbarende gegevens zijn verkregen door analyse van boorkernen uit de ijskap van Groenland. De boorkernen geven ook een duidelijke aanwijzing over de oorzaken van de plotselinge temperatuurveranderingen: de atmosferische circulatiepatronen op het noordelijk halfrond ondergingen dramatische veranderingen die in de tijd samenvielen met de temperatuurveranderingen.


Sneeuwscooters vormden het belangrijkste transportmiddel
(foto J.P. Steffensen)

Deze bevindingen zijn van groot belang, want geen van de talrijke nu gehanteerde klimaatmodellen blijkt in staat om de plotselinge temperatuurveranderingen van de laatste 20.000 jaar goed te 'voorspellen'. Nu blijkt dat de atmosferische circulatie waarschijnlijk een zeer grote rol speelt, kan dat in aangepaste modellen worden opgenomen. Daarmee kan dan mogelijk betrouwbaarder worden voorspeld wat de invloed van de uitstoot van broeikasgassen door de mens zal zijn.

Het uitgevoerde onderzoek werd gedaan aan de hand van een 3 km lange boorkern uit een boring die voor dit doel tussen 1998 en 2004 in het midden van Groenland werd gezet. In de boorkern kunnen de ijslaagjes van jaar tot jaar worden onderscheiden. In die jaarlaagjes zijn de hoeveelheden stof bepaald, alsook de verhoudingen tussen de stabiele isotopen van de zuurstof. Doordat die gegevens voor ieder opeenvolgend jaar werden verkregen, kon de gehele ontwikkeling vanaf het laatste deel van de laatste ijstijd tot in onze warme tijd met zeer grote precisie worden gevolgd.


Onderzoeksleider Jörgen Peder Steffensen

Het blijkt dat 14.700 jaar geleden, nog ruim tijdens de laatste ijstijd, een plotselinge temperatuurstijging plaatsvond. De hogere temperatuur bleef tot ongeveer 12.900 jaar geleden bestaan, waarna de temperatuur weer geleidelijk daalde tot de eerdere waarden die de ijstijd kenmerkten. Die lage temperatuur handhaafde zich 1200 jaar, waarna opnieuw een plotselinge temperatuurstijging plaatsvond, net als de eerste keer binnen een of twee jaar. Juist omdat die plotseling hogere temperaturen langdurig bleven bestaan, kan niet gesproken worden van een meteorologisch verschijnsel, maar gaat het daadwerkelijk om een klimatologische verandering.

Volgens een van de onderzoekers, Jim White, plaatsen dergelijke plotselinge temperatuurstijgingen onze maatschappij pas echt voor problemen. Problemen die, als een dergelijke plotselinge temperatuurstijging nu zou optreden, een veel grotere aanpassing zouden vragen dan de vergelijkenderwijs vrijwel verwaarloosbare temperatuurstijging van de afgelopen eeuw. Daar ligt dus pas echt een uitdaging voor politiek en maatschappij.


Onderzoeker Jim White: "Huidige maatschappij kan
een dergelijke klimaatverandering wellicht niet aan"

De in de ijskern aangetroffen plotselinge temperatuurstijgingen werden beide voorafgegaan door een afname van de hoeveelheid ingesloten stof. Dat wijst op hogere temperaturen in de tropen en duidelijk meer regen in de Aziatische woestijnen. Die hogere temperaturen in de tropen moeten aanzienlijke - en kennelijk snelle - veranderingen hebben bewerkstelligd in de atmosfeer in de tropen, met als resultaat onder meer een versterking van de moesson boven de Stille Oceaan, vermindering van de hoeveelheid zeeijs in het noorden van de Atlantische Oceaan, en tot meer warme en vochtige lucht boven Groenland en een goot deel van de rest van het noordelijk halfrond. Volgens White is het goed mogelijk dat de straalstroom op het noordelijk halfrond van plaats en sterkte veranderde.

Referenties:
  • Steffensen, J.P., Andersen, K.K., Bigler, M., Clausen, H.B., Dahl-Jensen, D., Fischer, H., Goto-Azuma, K., Hansson, M., Johnsen, S.J., Jouzel, J., Masson-Delmotte, V., Popp, T., Rasmussen, S.O., Röthlisberger, R., Ruth, U., Stauffer, B., Siggaard-Andersen, M.-L., Sveinbjörnsdottír, Á.E., Svensson, A. & White, J.W.C., 2008. High-resolution Greenland ice core data show abrupt climate change happens in few years. Science 321, p. 680-684.
  • Flückiger, J., 2008. Did you say "fast"? Science 321, p. 650-651.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl