NGV-Geonieuws 152 artikel 967

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


17 September 2008, jaargang 10 nr. 9 artikel 967

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 152! Op de huidige pagina is alleen artikel 967 te lezen.

<< Vorig artikel: 966 | Volgend artikel: 968 >>

967 Draaiing van het Iberisch Schiereiland vond geheel binnen Aptien plaats
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Dateringen ! Klik hier voor alle artikelen over Sedimentologie ! Klik hier voor alle artikelen over Structurele geologie, (Plaat)tektoniek & Aardbevingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De PyreneeŽn zijn ontstaan doordat het Iberisch Schiereiland, dat oorspronkelijk met zijn huidige noordkust vastzat aan de zuidwestkust van Frankrijk, een scharnierbeweging maakte, waardoor het roterende blok tegen de zuidkant van Frankrijk opbotste. En net zoals de Alpen ontstonden doordat de lithosfeerschil met Afrika noordwaarts beweegt en tegen de Europese schol opbotst, zo stuwde het Iberische blok de PyreneeŽn op. Dat gebeurde in het Krijt, maar de precieze duur van het proces en de precieze datering van de rotatie waren tot nu toe niet bekend, al was wel duidelijk dat het ergens in het Krijt moest zijn gebeurd, gelijktijdig met het ontstaan van het noordelijke deel van de Atlantische Oceaan. Onderzoekers van de Universiteit Utrecht, de al zeer lang tijd geologisch onderzoek in Spanje verricht, hebben nu op basis van nieuwe paleomagnetische gegevens een duidelijk beeld gekregen.


De Aptien Fant Bardanera mergels in het Organyŗ-Bekken.

Daarvoor zijn 1109 boorkernen van 50 locaties in de zuidelijke PyreneeŽn gebruikt. Alle locaties liggen in het Organyŗ-Bekken, dat uit het Krijt stamt. Bij de paleomagnetische analyse van deze boorkernen bleek dat kalksteen uit het Berriasien en het Barremien geen betrouwbare gegevens opleveren, omdat er na de sedimentatie (waarbij magnetische mineralen zich richten volgens de veldlijnen van het aardmagnetisch veld) een nieuwe magnetiseringsfase heeft plaatsgevonden waardoor de oorspronkelijke paleomagnetische gegevens (en daarmee de ligging van het schiereiland) niet meer zijn te reconstrueren. Dat was overigens ook al eerder gevonden bij paleomagnetisch onderzoek van het bekken.


Bemonstering van de Fant Bardenera mergels

Mergels uit het Aptien en het Cenomanien uit het bekken hebben daarentegen wel hun oorspronkelijke magnetisatie bewaard, en analyses van die sedimenten geven aan dat de rotatie van het Iberisch schiereiland kort voor het begin van het Albien, dus nog net in het Aptien, was voltooid. Uit de gegevens kan niet worden afgeleid wanneer de rotatie is begonnen, maar daarvoor zijn eerdere gegevens beschikbaar uit onderzoek van anomalieŽn in sedimenten van de zeebodem. Die gegevens tonen aan dat de rotatie moet zijn begonnen op de grens van Barremien en Aptien. Een en ander betekent dat de gehele rotatie zich moet hebben voltrokken binnen het Aptien.


Stratigradische onderverdeling van het Krijt.
zie voor uitgebreide tabel Geonieuws 500

Uit de geologisch korte tijdsduur waarin de rotatie moet hebben plaatsgevonden, kan worden afgeleid dat dat in een enkele rotatiefase moet zijn gebeurd. Daarmee worden eerdere ideeŽn dat de rotatie in twee fasen plaatsvond, niet langer ondersteund. De onderzoekers schrijven de - huns inziens - foutieve eerdere interpretatie toe aan de grote onnauwkeurigheid van de dateringen waarmee men toen te maken had.


Onderzoekleidster Zhihong Gong


Onderzoeker Cor Langereis


Onderzoeker Tom Mullender


Nog steeds zijn er geen voldoend nauwkeurige dateringen uit dit tijdsinterval bekend. Zo wordt de tijdsduur van het Aptien, ondanks de tijdstippen die op de nieuwe geologische tijdschaal van de Internationale Commissie voor Stratigrafie worden vermeld, door de meeste specialisten gesteld op ergens tussen 6,75 en 13 miljoen jaar. Omdat de rotatie van het Iberisch schiereiland ongeveer 35į bedroeg, moet de rotatiesnelheid 2,7-5,1į per miljoen jaar hebben bedragen.

Referenties:
  • Gong, Z., Langereis, G.C. & Mullender, T.A.T., 2008. The rotation of Iberia during the Aptian and the opening of the Bay of Biscay. Earth and Planetary Science Letters 273, p. 80-93.

Foto's van de gesteenten: Zhihong Gong, Paleomagnetisch Laboratorium Fort Hoofddijk, Universiteit van Utrecht, Utrecht. Foto's van de onderzoekers: Universiteit van Utrecht.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl