NGV-Geonieuws 152 artikel 970

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


24 September 2008, jaargang 10 nr. 9 artikel 970

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 152! Op de huidige pagina is alleen artikel 970 te lezen.

<< Vorig artikel: 969 | Volgend artikel: 971 >>

970 Verandering Golfstroom en windpatroon veranderde klimaat in één jaar
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Er is in Geonieuws al herhaaldelijk op gewezen dat de alarmerende berichten (onder andere door Al Gore) dat we leven in een periode met een temperatuurstijging die nooit eerder zo snel is geweest, berusten op gebrek aan kennis van het (nog niet eens zo oude) geologische verleden. Temperatuurstijgingen van enkele graden binnen enkele tientallen jaren blijken in de laatste tienduizenden jaren regelmatig te zijn voorgekomen. Nu blijkt dat het klimaat nog veel sneller kan veranderen.


Het dorpje Meerfeld aan het Meerfelder Maar

Zo'n 13.000 jaar geleden heerste in Europa een klimaat dat goed vergelijkbaar was met nu: het was koel maar gematigd. Uitgestrekte wouden bedekten het continent, en de zich terugtrekkende landijskap van de laatste ijstijd kwam niet verder meer dan Finland en Zweden. Maar in die situatie trad plotseling een dramatische verandering op. De Warme Golfstroom, waarmee tot dan toe grote hoeveelheden warmte uit de tropische oceanen naar het noorden werden getransporteerd, stopte grotendeels. De temperatuur in Europa daalde daardoor zo'n 5 °C en elders op het noordelijk halfrond 1-2 graden minder. Dat nieuwe koude interval, dat bekend staat als de Jonge Dryas, zou zo'n duizend jaar duren.



Het oceanische circulatiepatroon (blauw: dieptewater; rood: oppervlaktewater)

Hoe snel die temperatuurdaling ging was tot nu toe onbekend. Onderzoek van de sedimenten (in het bijzonder sideriet, een mineraal dat door plankton wordt gevormd gedurende de warme zomermaanden) uit het Meerfelder Maar, een meer in het restant van een vulkaankrater, maakt nu duidelijk hoe dramatisch de temperatuurdaling, die in het hele continent kon worden gevoeld, was: de temperatuurdaling begon 12679 jaar geleden, vond plaats in de herfst (daarna werd geen sideriet meer gevormd) en werd voltooid in nauwelijks meer dan een jaar. Een dergelijk snelle en grote temperatuurdaling had niemand tot nu toe voor mogelijk gehouden, maar een andere conclusie is niet mogelijk. De mate van detail in de sedimenten is namelijk ongekend: niet alleen kunnen jaarlaagjes van elkaar worden onderscheiden, maar binnen de jaarlaagjes zelfs de seizoenen.


Het op toendra's levende plantje Dryas octopetala
waarnaar de Oude en Jonge Dryas zijn genoemd

De onderzoekers geven de schuld deels aan de wind. Ze menen dat de circulatiepatronen van de atmosfeer op het noordelijk halfrond plotseling moeten zijn veranderd. Momenteel is sprake van een belangrijke luchtstroom vanuit de tropen in noordoostelijke richting. Zo komt warme lucht uit de Golf van Mexico via Texas en de Atlantische Oceaan tenslotte boven Noorwegen uit. In de Atlantische Oceaan neemt de lucht ook weer warmte uit de Warme Golfstroom op. Zo heeft Europa een veel hogere temperatuur dan zonder de Golfstroom en de luchtstromingen het geval zou zijn. Dit blijkt bijv. uit het feit dat steden die op gelijke hoogte liggen als Rome (bijv. New York) 's winters veel lagere temperaturen hebben dan Rome zelf.

Een gelijke situatie bestond waarschijnlijk voordat de koude van de Jonge Dryas inviel. Maar andere aspecten verschilden: zo leverden de zich terugtrekkende landijsmassa's destijds grote hoeveelheden (koud en zoet) smeltwater aan de Atlantische Oceaan. Die kon daardoor gemakkelijker bevriezen, en het zeeijs breidde zich daardoor verder naar het zuiden uit. Daardoor werd de Warme Golfstroom in zijn doorgang belemmerd. En toen mede daardoor het zeeijs zich nog verder uitbreidde, veranderde ook de richting van de wind: de eerder (warme) zuidwesten wind werd een (koude) oostenwind. Al deze veranderingen vonden in nauwelijks meer dan een jaar plaats.

Referenties:
  • Brauer, A., Haug, G.H., Dulski, P., Sigman, D.M. & Nergendank, J.F.W., 2008. An abrupt wind shift in western Europe at the onset of the Younger Dryas cold period. Nature Geoscience 1, p. 520-523.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl