NGV-Geonieuws 153 artikel 972

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Oktober 2008, jaargang 10 nr. 10 artikel 972

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 153! Op de huidige pagina is alleen artikel 972 te lezen.

<< Vorig artikel: 971 | Volgend artikel: 973 >>

972 Nieuwe datering van oud sedimentatiebekken ondersteunt 'Sneeuwbal Aarde'.
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Dateringen ! Klik hier voor alle artikelen over Mineralen ! Klik hier voor alle artikelen over Sedimentologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Een opmerkelijke herziening van de ouderdom van enkele sedimentatiebekkens in India lijkt ondersteuning te geven aan de hypothese dat de aarde in een ver geologisch verleden ooit geheel met ijs was bedekt ('Sneeuwbal Aarde'). Ook zou de herziene datering consequenties kunnen hebben voor ons inzicht in de ontwikkeling van het leven op aarde.


Traditionele visie van hoe de diverse huidige continenten en continentale brokstukken in Gondwanaland aan elkaar moeten hebben gezeten

Het gaat om de datering van het Vindhyanchal-Bekken in India. Dat was tot nu toe slecht gedateerd. Een deel van de dateringen berustte op de verhouding tussen de twee strontiumisotopen Sr-86 en Sr-87, en op de verhouding tussen de koolstofisotopen C-12 en C-13. Daarnaast waren er in een bepaald pakket fossielen gevonden die tot de zogeheten Ediacara-fauna werden gerekend. De Ediacara-fauna, bestaande uit organismen waarvan mogelijk geen vertegenwoordigers meer bestaan (de fauna is wel een 'doomed experiment’ genoemd) en waarvan het zelfs niet duidelijk is of de organismen wel mogen worden gerekend tot wat wij nu het dierenrijk noemen, is bekend van omstreeks 600-550 miljoen jaar geleden. Die ouderdom werd dan ook aan het desbetreffende pakket in het Indiase bekken toegekend, waarbij aan de oudste delen van het bekken overigens een iets hogere ouderdom werd toegekend: ca. 700 miljoen jaar.


Overzicht van alle onderzochte locaties met ‘normaal’ aardmagnetisch veld (boven) en met omgekeerd aardmagnetisch veld (onder)

Het bekken maakt deel uit van een serie bekkens ten noorden van Delhi. Al deze bekkens vormen betrekkelijk vlakke depressies in de aardkorst en hebben een omvang van duizenden vierkante kilometers. Ze zouden zijn ontstaan toen er ter plaatse rek in de aardkorst optrad, waardoor de korst dunner werd, om vervolgens iets weg te zinken.

Een student, Laura Gregory, die ter plaatse veldwerk uitvoerde, nam monsters mee van een kimberliet, een gesteente dat wel in diepe kraterpijpen van vulkanen ontstaat en waarin wel diamant wordt aangetroffen. Datering van een monster leverde de verrassend hoge ouderdom van 1,073 miljard jaar op. Om te zien of de kimberliet niet een 'vreemde eend in de bijt’ was, bepaalde Laura Gregory ook de paleomagnetische gegevens van de kimberliet. Een andere student, Shawn Malone, vergeleek de gevonden waarden met soortgelijke gegevens van andere gesteenten in het bekken, en vond steeds gelijke uitkomsten. Dat betekent dat de gesteenten in het bekken alle ongeveer even oud als de kimberliet moesten zijn, dus ruim 1 miljard jaar. Het onderzoek werd daarop uitgebreid en monsters van in totaal 56 locaties werden op gelijke wijze onderzocht, steeds met hetzelfde resultaat.


Zirkoon uit ondermeer de Gibhakar Zandsteen (links) en de Boven Bhander Zandsteen (rechts) werd gebruikt voor de ouderdomsbepalingen

Hoewel soms problematisch, werd vervolgens geprobeerd om de ouderdom van de gesteenten vast te stellen op basis van zogeheten laser massaspectrografie van zirkoonkorrels in de sedimenten. Die methode leidde tot een datering van 1,020 miljard jaar; in feite nauwelijks afwijkend van de radiometrische datering van de kimberliet. Een en ander betekent dat het bekken hoogst waarschijnlijk zo’n 500 miljoen jaar (ruim 10% van de ouderdom van de aarde!) ouder is dan eerder werd gedacht.

De datering is van belang omdat de aarde tussen 700 en 635 miljoen jaar geleden enkele malen volledig met ijs zou zijn bedekt. Een van de tegenwerpingen tegen die hypothese berustte op het gebrek aan aanwijzingen voor vergletsjering juist in deze Indiase bekkens. Dat gebrek aan dergelijke aanwijzingen is nu dus logisch: de bekkens zijn veel ouder dan de glaciaties.


Onderzoeksleider Shawn Malone


Joseph Meert, co-auteur en supervisor van het onderzoek


Interessant in deze context is nu ook dat er eerder door een Zweedse paleontoloog Ediacara-fauna was ontdekt in een nabij gelegen bekken dat hij dateerde als 1,6 miljard jaar oud. Die datering was echter zeer omstreden, maar lijkt nu minder onwaarschijnlijk. Dat is van groot belang voor ons inzicht in de ontwikkeling van het leven, want de Ediacara-fauna bestaat uit meercellige (vaak al tamelijk complexe) organismen. Tot nu toe waren die alleen bekend van na de grote glaciaties van (eventueel) Sneeuwbal Aarde. Wellicht is dat gecompliceerde leven dus ook al 500 miljoen jaar ouder dan tot nu toe werd aangenomen.

Referenties:
  • Malone, S.J., Meert, J.G., Banerjee, D.M., Pandit, M.K., Tamrat, E., Kamenov, G.D., Pradhan, V.R. & Sohl, L.E., 2008. Paleomagnetism and detrital zircon geochronology of the Upper Vindhyan sequence, Son Valley and Rajasthan, India: a ca. 1000 Ma closure age for the Purana Basins? Precambrian Research 164, p. 137-159.

Illustraties (behalve de foto’s van de onderzoekers) uit het aangehaalde artikel.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl