NGV-Geonieuws 154 artikel 982

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


3 November 2008, jaargang 10 nr. 11 artikel 982

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 154! Op de huidige pagina is alleen artikel 982 te lezen.

<< Vorig artikel: 981 | Volgend artikel: 983 >>

982 Veranderende wind doet Groenlandse ijstong smelten
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie ! Klik hier voor alle artikelen over Oceanografie ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Een van de grootste gletsjers op Groenland, de Jakobshavn Isbrae, werd in 1997 plotseling dunner. Er was geen directe oorzaak voor aan te wijzen, maar de overheersende mening was dat het een gevolg moest zijn van voortgaande opwarming van het gebied. Dat blijkt inderdaad het geval te zijn, maar op een totaal andere wijze dan tot nu toe werd aangenomen. Het gaat namelijk niet om een stijging van de atmosferische temperatuur, maar om een stijging van de watertemperatuur die wordt veroorzaakt doordat een veranderend windpatroon (relatief) warm water naar het gebied stuwt.


Ligging van de fjord met de Jakobshavn Isbrae gletsjer (ZW Groenland)

De jakobshavn Isbrae is een grote gletsjer die uitmondt in een diepe fjord aan de zuidwest kust van Groenland. In de fjord drijft het gletsjerijs als een ca. 15 km lange ijstong zeewaarts, totdat stukken afkalven en als ijsbergen wegdrijven. Dat gebeurt sinds 1997 sneller doordat het drijvende ijs nu dunner is (tussen 1997 en 2001 nam de dikte met zo’n 35 m af). Dat is opmerkelijk, want uit opnames van de NASA blijkt dat tot 120 km ver stroomopwaarts de gletsjer tussen 1991 en 1997 juist substantieel dikker werd. Bovendien is de afname van de dikte van de drijvende ijstong veel groter dan waar de gletsjer zich nog over een vaste ondergrond voortbeweegt.


De afname van de gletsjer tussen 1851 en 2006


Wegdrijvende ijsbergen in de monding van
de Ilulissat-fjord


Onderzoekers hebben nu kunnen vaststellen wat van deze merkwaardige ontwikkeling de oorzaak is. Ze onderzochten rapporten van het Groenlandse Instituut voor Natuurlijke Hulpbronnen dat tussen 1991 en 2006 de watertemperatuur liet meten boven bijna het hele continentaal plat voor West-Groenland. De metingen geven aan dat in de tweede helft van de negentiger jaren overal een stijging van de watertemperatuur optrad, maar dat er plotseling in 1997 een uitzonderlijke warme puls optrad bij de Disko-Baai, vlak bij de Jakobshavn Isbrae. De warme watermassa’s verblijven nog steeds in dit (relatief kleine) gebied, wat als oorzaak wordt gezien voor de afname in de lengte van de drijvende ijstong.


Installatie van een monitoring station
(juni 2007) naast het afkalvende front
van de Jakobshavn Isbrae


IJsbergen verlaten de monding van de fjord bij het
plaatsje Ilulissat.


Daarmee is de vraag naar de oorzaak echter slechts ten dele beantwoord, want de vraag is nu waarom er plotseling een warme waterstroom naar de Disko-Baai en omgeving ontstond. Ook dat zochten de onderzoekers uit, en de schuld blijkt te liggen bij een veranderd windpatroon in het gebied van de noordelijke Atlantische Oceaan. Daardoor is ook het patroon van de oceaanstromen veranderd. In tegenstelling tot wat bij de meeste kleiner wordende gletsjers het geval is, wordt het versneld smelten van de drijvende ijstong van de Jakobshavn Isbrae dus niet veroorzaakt door een stijgende luchttemperatuur (die op een wereldwijde opwarming zou kunnen wijzen), maar door lokaal optredend relatief warm water dat het ijs vooral aan de onderkant doet smelten.

Referenties:
  • Holland, D.M., Thomas, R.H., de Young, B., Ribergard, M.H. & Lyberth, B., 2008. Acceleration of Jakobshavn Isbrae triggered by warm subsurface ocean waters. Nature Geoscience 1, p. 659-664.
  • Kerr, R.A., 2008. Winds, not just global warming, eating away at the ice sheets. Science 332, p. 33.

Foto’s welwillend ter beschikking gesteld door David Holland, New York University, New York (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl