NGV-Geonieuws 154 artikel 988

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


21 November 2008, jaargang 10 nr. 11 artikel 988

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 154! Op de huidige pagina is alleen artikel 988 te lezen.

<< Vorig artikel: 987 | Volgend artikel: 989 >>

988 Oudste menselijke voetafdrukken gedateerd
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Archeologie ! Klik hier voor alle artikelen over Dateringen ! Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

In 2003 werden in het zuiden van Italië, in de inmiddels verharde (gelithificeerde) as van de Roccamonfina, menselijke voetstappen ontdekt. De voetstappen, die duidelijk tonen dat de - minimaal drie - betrokken personen rechtop liepen (ook al zijn er diverse plaatsen waar ze ook met hun handen de grond aanraakten), gaan zowel over relatief vlak gebied als over de steile helling van de vulkaan. Vanwege het feit dat de voetstappen staan in wat nu verhard gesteente is, zijn ze in de volksmond 'Het spoor van de duivel’ genoemd (zie Geonieuws 341).


Detail van de indrukken

Al direct werd gedacht dat de voetstappen zeer oud moesten zijn. Schattingen liepen destijds, vooral op basis van een nogal speculatieve correlatie met de uitbarsting die leidde tot de vorming van een caldera waarbij ook een bepaald gesteente (bruine leuciettuf) werd gevormd, tot een voorlopige datering van 385.000 jaar tot 325.000 jaar. Deze leuciettuf is inmiddels sterk verweerd en daarom niet langer zonder meer geschikt voor radiometrische ouderdomsbepalingen. Destijds werden radiometrische ouderdomsbepalingen uitgevoerd met de K/Ar-methode, en de met deze dateringsmethode verkregen ouderdom waren - zoals ook door de onderzoekers die de leuciettuf nu gedateerd hebben, niet betrouwbaar. Bij het nieuwe onderzoek bleek het mogelijk om uit de tuf enkele onverweerde leucietkristallen te isoleren. Die bleken wel radiometrisch te dateren (40Ar/39Ar). Daarbij bleek dat de kristallen - en dus ook de aslaag, 345.000 jaar oud zijn (met een mogelijke afwijking van 6000 jaar). Dit ligt dus niet alleen binnen de bandwijdte van de oorspronkelijke schattingen, maar bevestigt ook dat 'het spoor van de duivel’ bestaat uit de oudste menselijke voetstappen die gedateerd zijn. Op basis van deze ouderdom is het waarschijnlijk dat ze afkomstig zijn van de voorvader (Homo heidelbergensis) van de moderne mens; die domineerde namelijk destijds in Europa.


De sporen lopen deels over een steilwand


De structuren zijn niet overal even goed
herkenbaar als voetafdrukken


Overigens moet het eerdere idee worden herzien dat de mensen die de voetafdrukken achterlieten op de vlucht waren voor de uitbarsting; er zijn nu namelijk afdrukken gevonden in twee tegenovergestelde richtingen. Dat betekent dat de voetafdrukken iets ouder moeten zijn dan de leuciettuf. Het is immers niet waarschijnlijk dat de mensen in de richting van de uitbarsting liepen, al kan anderzijds ook niet geheel worden uitgesloten dat geprobeerd is om snel nog even terug te keren om achtergelaten voorwerpen te redden. De as moet echter snel na de uitbarsting verhard zijn, zodat de voetstappen in ieder geval niet veel jonger kunnen zijn dan de as.

Referenties:
  • Scaillet, S., Vita-Scaillet, G. & Guillou, H., 2008. Oldest human footprints dated by Ar/Ar. Earth and Planetary Science Letters 275, p. 320-325.

De foto met het bovenaanzicht van de indrukken is welwillend ter beschikking gesteld door Stéphane Scaillet, Laboratoire des Sciences du Climat et de l’Environnement, CEA-CNRS-UVSQ, Gif sur Yvette (Frankrijk). De foto van de sporen op de steilwand werd al eerder ter beschikking gesteld door Paolo Mietto.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl