NGV-Geonieuws 154 artikel 989

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


26 November 2008, jaargang 10 nr. 11 artikel 989

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 154! Op de huidige pagina is alleen artikel 989 te lezen.

<< Vorig artikel: 988 | Volgend artikel: 990 >>

989 Milieucrisis zorgde voor 'zieke aardeí op P/T-grens
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over het Milieu ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Het aantal hypotheses over de mogelijke oorzaak van de grootst bekende massauitsterving op aarde (op de grens Perm/Trias, 251 miljoen jaar geleden) is al groot, maar daar is nu een nieuwe aan toegevoegd. Volgens een onderzoeksteam onder leiding van Dave Bottjer moet niet worden gedacht aan een enkel verschijnsel (bijv. de inslag van een hemellichaam) dat direct of indirect verantwoordelijk was voor het verdwijnen van het overgrote deel aan soorten (zowel op land als in de zee), maar moet veeleer sprake zijn geweest van het overschrijden van een drempelwaarde door een 'zieke aardeí. Er was als het ware een steeds erger wordende wereldwijde milieucrisis die plotseling tot een uitbarsting kwam.


Kalksteen uit het Vroeg-Trias (Moenkopi Fm.) in de Muddy Mountains (Nevada, USA),
waarin uitvoerig onderzoek naar de massauitsterving op de P/T-grens werd gedaan

Een dergelijke ontwikkeling, waarbij het milieu gedurende lange tijd steeds slechter werd, zou volgens de onderzoekers trouwens niet alleen voor de massauitsterving op de P/T-grens verantwoordelijk zijn, maar ook voor die op de grens tussen Trias en Jura. Opmerkelijk is onder meer dat in mariene sedimenten die werden gevormd tijdens deze twee massauitstervingen op grote schaal 'boekettení van aragonietkristallen worden gevonden, terwijl die nauwelijks uit lagen met een andere ouderdom bekend zijn. Het feit dat bij twee massauitstervingen aanwijzingen zijn gevonden voor een milieucrisis, maakt het niet onwaarschijnlijk dat voor andere massauitstervingen, waarvoor tot nu toe geen duidelijke oorzaak kan worden aangewezen, een soortgelijke verklaring kan worden gegeven. Daarmee zou een eind kunnen komen aan de talrijke speculaties over extreme verschijnselen die bij veel van de uitstervingen als mogelijke verklaring worden genoemd.

Het uitgevoerde onderzoek naar de oorzaak van het uitsterven op de P/T-grens werd toegespitsts op drie groepen dieren uit het Laat-Perm: op mossels lijkende brachiopoden die niet aan de ondergrond zaten vastgehecht, bryozoŽn (mosdiertjes) die net als koralen korsten over harde substraten vormden, en op de bodem levende mollusken. Van die groepen werd niet alleen, per tijdseenheid, vastgesteld hoeveel verschillende soorten er in het sediment aanwezig waren, maar ook hoeveel individuen per hoeveelheid sediment. Daaruit blijkt dat de hoeveelheid brachiopoden die ver uit de kust in diep water leefden, al 8 miljoen jaar voor de P/T-grens achteruit gingen; de bryozoŽn begonnen vanaf dat moment minder soortenrijkdom te vertonen, maar de mollusken werden juist algemener. De relatief beweeglijke mollusken gingen na de massauitsterving de zeeŽn zelfs volledig domineren, met weinig soorten maar met zeer grote aantallen individuen.


De mollusken Promyalina en Eumorphotis
domineerden de zeebodem tijdens het Vroeg-Trias
(Moenkopi Fm., Nevada)


Onderzoeksleider Dave Bottjer


Hoewel de massauitsterving waarschijnlijk wel vrij plotseling optrad, was er dus toch sprake van een lange aanloop, en de problemen lijken in de diepe zeeŽn te zijn begonnen. De afvoer van giftige producten naar zee als gevolg van de grote vulkanische activiteit waaruit de 'Siberian Trapsí zijn ontstaan, zou dan net de druppel kunnen zijn geweest die de emmer deed overlopen.

Referenties:
  • Bottjer, J.D., Clapham, M.E., Fraiser, M.L. & Powers, C.M., 2008. Understanding mechanisms for the end-Permian mass extinction and the protracted Early Triassic aftermath and recovery. GSA Today 18, p. 4-10.

Fotoís van de Moenkopi Fm. welwillend ter beschikking gesteld door Dave Bottjer, Department of Earth Sciences, University of Southern California, Los Angeles, CA (Verenigde Staten van Amerika; foto van Dave Bottjer (door Philip Channing): University of Southern California.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl