NGV-Geonieuws 155 artikel 997

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


18 December 2008, jaargang 10 nr. 12 artikel 997

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 155! Op de huidige pagina is alleen artikel 997 te lezen.

<< Vorig artikel: 996 | Volgend artikel: 998 >>

997 Een bijzonder dinonest
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Langs de oever van een rivier waar 77 miljoen jaar geleden (Laat-Krijt) een rivier gestroomd moet hebben, werd door en dinosauriër een nest gebouwd om eieren te leggen. Het was een bijzonder nest, want het was geen kuil in de grond, maar juist een heuveltje (van ongeveer een halve meter hoog). Tegen de schuine hellingen van dat nest werden de eieren gerangschikt, waarvan er zes deels of via afdrukken zijn te reconstrueren. Het patroon van de eieren is zo regelmatig dat mag worden aangenomen dat het hele heuveltje door een krans van soortgelijke eieren was omgeven. Dat de eieren nooit werden uitgebroed, is waarschijnlijk te wijten aan een overstroming van de rivier, waardoor de dino het nest moest opgeven.


Veldschets van het nest met eieren en op basis
van afdrukken geïnterpeteerde ligging van meer eieren
(tekening Donna Sloan)

Welk soort dino het nest heeft gebouwd, is niet precies bekend, maar het is naar alle waarschijnlijkheid een vleesetende soort geweest die nauw verwant was aan Oviraptor (een caenagnatide dino) of aan Velociraptor (een dromaeosauride dino), zoals uit het type nest en het type ei blijkt. Het ei is overigens van een soort die niet eerder bekend was, en daarom is een nieuw eiergeslacht en een nieuwe eiersoort voor de vondst geïntroduceerd: Montanaoolithus strongorum.


Gereconstrueerd nest
(tekening Donna Sloan)


The Two Medicine Formation waarin
het nest werd gevonden
(foto Darla Zelenitsky)


De vondst is van belang omdat het nieuw inzicht geeft in de wijze waarop (sommige) dino’s hun nest bouwden, en hoe hun broedgedrag moet zijn geweest. Het blijkt bijvoorbeeld dat het nu aangetroffen nest in veel opzichten overeenkomt met nesten zoals sommige vogels die bouwen. Een dergelijk type dinonest in een dergelijk goed bewaard gebleven staat was tot nu toe onbekend. In Amerika bijvoorbeeld was tot nu toe slechts één vergelijkbaar nest van een verwant type (Troodon formosus) bekend.


De mogelijk voor het nest verantwoordelijke dino’s:
een caenagnathide (links) en een dromaeosauride (rechts)
(tekening Julius Csotonyi)

Analyse van het nest geeft aan dat er oorspronkelijk minstens 12 eieren in (of beter: tegen) het nest moeten hebben gelegen. De eieren die elk ongeveer 12 cm lang zijn, hebben - net als vogeleieren - aan één kant een wat smaller uiteinde dan aan de andere kant. Ook kan worden opgemaakt dat de moederdino op het nest moet hebben zitten broeden. Er zijn bovendien aanwijzingen dat de dino de eieren steeds in paren van twee legde. Dat is weliswaar anders dan bij vogels (die gewoonlijk één ei per keer leggen - en dat een paar keer doen totdat het nest vol is), maar nog veel afwijkender van reptielen zoals krokodillen, die al hun eieren tegelijk leggen. Dat geeft aan dat de evolutionaire ontwikkeling van reptiel naar vogel bij de desbetreffende dino’s al behoorlijk ver was voortgeschreden.

Referenties:
  • Zelenitsky, D.K. & Therrien, F., 2008. Unique maniraptoran egg clutch from the Upper Cretaceous Two Medicine Formation reveals theropod nesting behaviour. Palaeontology 51, p. 1253-1259.

Illustraties welwillend ter beschikking gesteld door Darla Zelenitsky, Department of Geoscience, University of Calgary, Calgary (Canada).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl