NGV-Geonieuws 155 artikel 998

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


19 December 2008, jaargang 10 nr. 12 artikel 998

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 155! Op de huidige pagina is alleen artikel 998 te lezen.

<< Vorig artikel: 997 | Volgend artikel: 999 >>

998 Bijzonder wolkendek boven Sichuan-Bekken
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Het enorme Sichuan-Bekken in zuidwest-China werd begin december geruime tijd bedekt door een bijzonder wolkendek. Dat hing samen met enerzijds de geografische karakteristieken, anderzijds bijzondere weersomstandigheden. Het leverde een spectaculaire satellietfoto op.

Het Sichuan-Bekken is een laaglandgebied (met enkele heuvelachtige streken), dat vooral bekend is vanwege zijn grootschalige rijstbouw en de productie van het merendeel van het Chinese aardgas. Het gebied wordt aan alle kanten door bergen omgeven, en bestaat zelf vooral uit riviervlaktes. Diverse grote rivieren stromen door dit bekken om uit te monden in de Yangtze, die nog net door het zuidelijk deel van het bekken stroomt. Langs de westzijde van het bekken loopt de naar het Longman Shan gebergte genoemde breuk die op 12 mei van dit jaar actief was en een catastrofale aardbeving veroorzaakte (zie Geonieuws 928). Deze breuklijn scheidt het Sichuan-Bekken van de Tibetaanse hoogvlakte in het westen.


Het wolkenpakket boven het Sichuan-Bekken op 6 december 2008

Het bekken heeft slechts zeer weinig neerslag en de natuurlijke begroeiing is dan ook schaars (de rijstbouw kan vooral plaatsvinden door irrigatie vanuit de talrijke rivieren en stroompjes). In het algemeen is er weinig bewolking, maar dat was begin december anders. Een uitgestrekt gebied werd bedekt door een laaghangend wolkenpakket dat - vooral aan zijn uiteinden - een fijne tekening vertoonde. Dat kwam doordat de wolken als het ware de rivierdalen binnendrongen en daar, via het patroon van zijdalen, een fijn stelsel van vertakkingen vertoonde. De satellietopnames (gemaakt met de 'Moderate Resolution Imaging Spectroradiometer’ (MODIS) van de Aqua-satelliet van de NASA, vertoont bovendien wolkenvrije toppen van de omringen bergen, wat ook ongewoon is. Daardoor zijn de sneeuwpakketten op de hoogste toppen goed zichtbaar. Daarnaast zijn er aan de bovenkant van het grote wolkendek een soort ribbels te zien. Die zijn mogelijk te danken aan op- en neergaande luchtbewegingen als gevolg van de ongelijke ondergrond, maar mogelijk zijn de ribbels (mede?) veroorzaakt doordat een wind over het wolkendek blaast en zo 'wolkendeeltje' verplaatst op dezelfde wijze waarop stromend water zandkorrels verplaatst. In dat geval zou het dus om echte ribbelvorming gaan. Tenslotte toont de satellietopname ook nog een 'grauwsluier’ ten noorden van de witte wolkenmassa. Die is waarschijnlijk het gevolg van luchtvervuiling ten gevolge van het op grote schaal verstoken van steenkool voor de verwarming van huizen.

Zowel de witte bewolking als de grijze sluier zijn hoogstwaarschijnlijk gevangen in het Sichuan-Bekken als gevolg van een temperatuurinversie in de lagere luchtlagen. Normaliter neemt de temperatuur vanaf het aardoppervlak naar boven toe af. De warme lucht nabij de bodem stijgt door zijn geringe soortelijk gewicht (massa) op, koelt hogerop af, krijgt een grotere massa en zakt weer terug, zodoende zorgend voor een voortdurende verticale menging van de atmosfeer. In dit geval moet echter sprake zijn geweest van een hoeveelheid lucht die warmer was dan de lucht bij de bodem. De relatief zware (koudere) lucht bij de bodem kon daarom niet opstijgen, en werd dus als het ware onder de warmere luchtlaag gevangen gehouden. Dat betekent dat ook luchtvervuiling niet kan opstijgen. In Nederland is een dergelijk verschijnsel, vooral in industriegebieden, soms ook waar te nemen: eer lijkt dat een bruinige (vervuilde) luchtlaag als het ware tegen een horizontale grens (het contactvlak met de warmere lucht daarboven) te blijven hangen. In het Sichuan-Bekken duurde die situatie enkele dagen.

Referenties:
  • NASA Earth Observatory, 2008. Low clouds over China. http://earthobservatory.nasa.gov/NaturalHazards/view.php?id=36147 (2008-12-09).

Foto: Jeff Schmalz, MODIS Rapid Response Team, NASA Goddard Space Center, Greenbelt, MD (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl