NGV-Geonieuws 165

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


Oktober 2009, jaargang 11 nr. 10

Redactie: dr. W.M.L.(Willem) Schuurman

1023 Dunnere gletsjers op Groenland
Auteur: drs. Adiël Klompmaker

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie ! Klik hier voor alle artikelen over Oceanografie ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !

Smelten de ijskappen? Zo ja: hoe snel smelten de ijskappen en hoe snel zal de zeespiegel stijgen? Cruciale vragen voor lage landen zoals Nederland die steeds beter beantwoord kunnen worden. Gewapend met data met een hoge resolutie van het ICESat project proberen wetenschappers een beter beeld te krijgen van smelt en groei op verschillende plaatsen op de Groenlandse en Antarctische IJskap. Hamish Pritchard (British Antarctic Survey) en collega’s komen met nieuwe resultaten in het wetenschapsblad Nature. Vooral de gletsjers nabij de kust van Groenland worden snel dunner en dragen daarom flink bij aan de zeespiegelstijging.


Deze gletsjer op Antarctische Schiereiland werd dunner vlakbij
de uitmonding, maar bleef gelijk in dikte verder landinwaarts.

Manieren van ijsverlies

IJs kan op verschillende manieren verloren gaan. De eenvoudigste manier is het simpelweg smelten door de temperatuur flink op te krikken. Een tweede manier is door de afvoer van ijs via gletsjers sneller te laten verlopen. Een extra laagje water tussen de bodem en de gletsjer en de gletsjer versnelt de afvoer. Het water komt vaak terecht op de rotsbodem door smelt aan het oppervlak. Vervolgens zakt het water naar beneden via spleten en holen en komt op de bodem terecht waar het werkt als glijmiddel voor het gletsjerijs. De twee manieren werken dus feitelijk samen. Dit proces van een versnelde glijbaan is bekend. Minder bekend is waar en hoeveel het voorkomt.

Satelliet

Satellietmetingen bieden uitkomst. NASA’s ICESat (vertaalde afkorting: ijs, wolk en landhoogte-satelliet) is in staat de hoogteverschillen over verschillende trajecten over Groenland en Antarctica te meten. Samen vormen deze trajecten een soort gridpatroon. Alleen van 86–90° kon nog niet gemeten worden. Voor de Noordpool is dat geen probleem, maar op de Zuidpool ligt daar wel een enorme berg ijs. Wat Antarctica betreft is een totaalplaatje dus nog niet mogelijk. Heel Groenland is wel bekeken.


De veranderingen in hoogte van de ijsmassa’s in meters per jaar op Groenland en Antarctica.
Bron: Hamish Pritchard

Smelt

Vooral langs de randen van Groenland (ook in noordelijk Groenland), waar veel gletsjers uitmonden in zee is het raak. De snelbewegende gletsjers (>100 m per jaar) werden gemiddeld 84 cm per jaar dunner over de periode februari 2003 tot november 2007. Dit wijten de onderzoekers aan de versnelde afvoer van ijs. De toevoer van ijs en sneeuw aan de gletsjer is dus onvoldoende om de dikte van de gletsjer gelijk te houden. Langzaam bewegende gletsjers werden dunner met 12 cm per jaar. Sommige gletsjers in Antarctica, zoals gletsjers bij de Amundsen Zee, werden zelfs met maximaal 9 m per jaar dunner.


Let op de rode gebieden waar zich veel gletsjers bevinden.
Hier vindt extra snelle smelt plaats.
Bron: Hamish Pritchard

De meerderheid van de onderzochte gletsjers (81 van de 111) werd dunner dan het ijs in de directe omgeving van de gletsjer. Soms is het dunner worden zelfs ver landinwaarts richting het begin van de gletsjer te volgen.


Het ijs van deze gletsjer bij de Amundsen Zee wordt sneller
dunner dan de omliggende ijsmassa afgaande op het gridpatroon.
Bron: Hamish Pritchard

IJskappen dunner of niet?

Bovenstaande doet vermoeden dat de ijskappen smelten. Gletsjers zijn echter maar een deel van de ijskap. Goed kijkend naar de Groenlandse ijskap leert dat een groot deel van het noorden en zuiden juist aangroeit. Het middengedeelte lijkt redelijk stabiel te zijn tot een beetje groei. Alleen aan de randen vindt dus netto smelt plaats. Voor Antarctica geldt een dergelijk verhaal, maar daar is minder smelt aan de kust en plaatselijk wordt de ijskap daar zelfs dikker. Met deze nieuwe gegevens moet het mogelijk zijn een massabalans te maken voor de ijskap op Groenland. Die kan uitwijzen of en hoe snel de ijskap smolt. Voor Antarctica is dat lastiger omdat niet geheel Antarctica gemeten kon worden.

Onderzoekers gaan er echter wel vanuit dat de ijskappen netto smelten. De snelglijdende gletsjers dragen vooral bij aan de versnelde afvoer van ijs naar de zee. Onderzoek in 2007 schatte dat –op basis van andere gegevens- het grootste deel van de zeespiegelstijging van 1,8 mm per jaar te wijten was aan de smelt van gletsjers en kleine ijsmassa’s (zoals bijvoorbeeld op IJsland). Niet zozeer door smelt van de ijskappen op Groenland en Antarctica.

Referenties:
  • Pritchard et al., 2009. Extensive dynamic thinning on the margins of the Greenland and Antarctic ice sheets. Nature (online publicatie 23 september 2009)
  • Meier et al., 2007. Glaciers dominate eustatic sea-level rise in the 21st century. Science 317: 1064-1067.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl