NGV-Geonieuws 194

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


December 2012, jaargang 14 nr. 9

Redactie: dr. W.M.L.(Willem) Schuurman

1271 Dino’s ten onrechte beschuldigd van heet klimaat
Auteur: auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, Valle del Portet 17, 03726 Benitachell, Spanje; e-mail: tom.van.loon@wxs.nl

Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !

Het was warm afgelopen zomer. Volgens velen komen de hoge temperaturen van de laatste tientallen jaren door de uitstoot van broeikasgassen, met name kooldioxide (CO2) en - vooral - methaan (CH4) dat een 26 x zo effectief broeikasgas is als CO2. Waar komt dat methaan vandaan? Er is berekend dat de 1,3-1,5 miljard runderen op aarde + natte rijstbouw voor zo’n 20% van de totale huidige methaanuitstoot verantwoordelijk zijn. Ook in het Laat-Jura en het Laat-Krijt was het heet. Toen waren er echter nog geen runderen of andere grote zoogdieren. Maar wel grote dino’s: vooral de sauropoden (met hun lengtes van soms tientallen meters - vooral door hun lange nek en hun lange staart - en hun gewicht van soms tientallen tonnen), een groep plantenetende reuzen. Zouden die wellicht zoveel methaan hebben uitgestoten dat de temperaturen destijds zo hoog werden?


Zo veronderstelt men algemeen de meest gunstige habitat
voor sauropoden: een riviervlakte omgeven door bossen.
Maar wel met veel vijanden ...


Velociraptor was niet groot, maar joeg in
kuddes op sauropoden.


Daaraan is gerekend door een merkwaardig team, bestaande uit een psycholoog, een aardwetenschapper en een medicus. En helaas heeft de aardwetenschapper het onderspit moeten delven, gezien de geologisch onhoudbare uitkomst van hun berekeningen. Maar zoals gewoonlijk kreeg de kritiek op het met veel tamtam gebrachte nieuws veel minder aandacht dan de oorspronkelijke publicatie, waarin geconcludeerd werd dat de sauropoden destijds bijna net zoveel methaangas moeten hebben uitgestoten (nl. 520 miljoen ton per jaar) als de hoeveelheid die van nature uit tal van andere bronnen vrijkomt (vulkanisme, gasontsnappingen, etc.: ca. 200 miljoen ton per jaar) plus de (veel grotere) hoeveelheid die door menselijke activiteit in de atmosfeer wordt uitgestoten (ca. 350 miljoen ton per jaar).


Zelfs een modern oerwoud zou niet genoeg
voedsel leveren voor 20 exemplaren van
Apatosaurus per vierkante kilometer.
En hoe moeten de enorme sauropoden zich
hier een weg banen?


Skelet van Camarasaurus lentus, een betrekkelijk
kleine sauropode (6-7 ton, 14 m) die per dag zo’n
450 kg aan voedsel nodig had.


Hoe kwamen de onderzoekers tot een dergelijke conclusie? Op hun berekeningen is weinig of niets aan te merken. Op hun aannames echter des te meer. Om na te gaan hoeveel methaan door sauropoden werd uitgestoten, moet in principe worden vastgesteld hoeveel sauropoden er tegelijk rondliepen, en hoeveel methaan die gemiddeld uitstootten. Dat vereenvoudigden de onderzoekers - en ook daarop kan niet heel veel worden aangemerkt - tot de vraag hoeveel de totale biomassa van de tegelijk levende sauropoden was, uitgaande van de wetenschap - gebaseerd op metingen bij recente dieren - dat de sauropoden gemiddeld (in liters methan per dag) ca. 0,18 x hun lichaamsgewicht (in kg) uitstootten.

Op basis van vondsten in de Morrison-Formatie, die zich over 1,5 miljoen km2 in Noord-Amerika uitstrekt, kwamen ze tot de veronderstelling dat er 20.000 kg aan biomassa van sauropoden per km2 was. Dat is dus 10 volwassen exemplaren van elk 20.000 kg van bijv. Apatosaurus (die vroeger bekend stond als Brontosaurus) per km2. Een extreem onwaarschijnlijk aantal. Ze postuleren vervolgens dat een dergelijke concentratie aan sauropoden bestond over de helft van het totale begroeide aardoppervlak (75 miljoen km2), en komen zo tot de conclusie dat jaarlijks 520 miljoen ton methaan door sauropoden werd uitgestoten.


Er zouden 20 enorme sauropoden zoals deze
Apatosaurus louisae per km2 geleefd moeten hebben.


De Morrison-Formatie waarin veel sauropoden
zijn gevonden.


Dat de helft van het begroeide oppervlak als uitgangspunt werd genomen is al twijfelachtig, want berggebieden en veel andere landschapsvormen waren voor sauropoden geen geschikt leefmilieu. Daarnaast waren veel sauropoden trekdieren (net als bijv. rendieren en bisons), wat betekent dat enorme oppervlakten nodig waren om doorheen te kunnen trekken. Verder werd de sauropoden-gemeenschap (net als andere dieren) niet alleen bedreigd door roofdieren (zoals Velociraptor) maar ook door ziekten en plagen (zie Geonieuws 1263), waardoor de gemiddelde concentratie van deze dieren altijd lager geweest moet zijn dan in principe mogelijk was.

Maar wellicht de belangrijkste tegenwerping tegen de getrokken conclusies vormt het voedsel. Commentaren op het artikel rekenen voor dat zelfs als de begroeiing destijds meer eetbaar voedsel produceerde (vnl. in de vorm van bladeren) dan een huidig tropisch oerwoud, dat er dan nog niet genoeg voedsel zou zijn om één volwassen sauropode per vierkante kilometer te voeden (sauropoden aten per dag waarschijnlijk zo’n 5% van hun eigen lichaamsgewicht, voornamelijk in de vorm van bladeren: grasvlaktes bestonden nog niet). En dan praten we nog maar niet over het feit dat de dichte begroeiing van een oerwoud voor de reusachtige sauropoden geen aannemelijk leefmilieu was. Dat blijkt ook uit de plaatsen waar de meeste resten en sporen van sauropoden zijn gevonden: in riviervlaktes die waarschijnlijk door bossen waren omgeven. Maar riviervlaktes maken nu bij lange na geen 50% van het totale begroeide aardoppervlak uit. Waarom zou dat destijds wel het geval zijn geweest? En riviervlaktes noch enig ander grootschalig leefmilieu biedt momenteel plaats voor 10 extreem grote dieren per vierkante kilometer.

Conclusie derhalve: veel geschreeuw maar weinig wol: dino’s de schuld geven van hoge temperaturen is niet terecht.

Referenties:
  • Wilkinson, D.M., Euan G. Nisbet, E.G. & Ruxton, G.D. Could methane produced by sauropod dinosaurs have helped drive Mesozoic climate warmth? Current Biology 22, p. R292-R293.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl